Evolución del léxico latino al gallego: transformaciones fonéticas y campos de estudio lingüístico

Léxico latino: evolución del latín popular, semiculto y culto

Latín - Popular - Semiculta - Culta

ARTICULU - artello - artigo - artículo
PLENA - chea - preamar - plena
CLAVICULA - chavella - caravilla - clavícula
PLANU - chan - de pran - plano
SECRETU - segredo - - secreto
LIMPIDU - limpo - - límpido
CAPITULU - cabido - - capítulo
ALIENARE - allear - - alienar
CATHEDRA - cadeira - - cátedra
FABULARE - falar - - fabular
CLAMARE - chamar - - clamar
LITIGARE - lidar - - litigar
CALIDU - caldo - - cálido

Latín - Popular

LUPU - lobo
VERITATE - verdade
AMICU - amigo
VIDERE - ver
LEGERE - ler
SERRA - serra
TERRA - terra
MORTE - morte
PORTA - porta
PRIMARIU - primeiro
LAICU - leigo
CAUSA - cousa
MAURU - mouro
IANUARIU - xaneiro
GINESTA - xesta
PLUVIA - chuvia
FLAMMA - chama
CLAVE - chave
MOLA - moa
SALIRE - sair
LANA - la
TENES - tes
CABALLU - cabalo
CASTELLU - castelo
PINNA - pena
ANNU - ano
DIRECTU - dereito
FACTU - feito
AXE - eixo
LAXARE - deixar
ALTERU - outro
MULTU - molto
OC(U)LU - ollo
VET(U)LU - vello
TRIPALIU - traballo
QUANTO - canto
QUALE - cal

Cambios fonéticos del latín al gallego

1. A transformación dos grupos consonánticos iniciais latinos PL-, CL-, FL- en CH: CLAVE > chave; PLANU > chan; FLAMMA > chama.

2. A transformación do grupo latino CT en IT: NOCTE > noite, LACTE > leite.

3. A perda de -N- e -L- latinos intervocálicos: LUNA > lúa; SOLU > só.

4. A sonorización das consoantes xordas intervocálicas (lenición celta): -P- > -b-; -T- > -d- e -K- > -g-: APICULA > abella; VOTA > voda; FOCUM > fogo.

Ramas de la lingüística y sus definiciones

A relación entre as palabras sinónimas. - Semántica
A elaboración de programas de corrección lingüística para os procesadores de texto. - Lingüística aplicada
Os cambios de idioma que practica un falante dentro dunha comunidade con linguas en contacto. - Sociolingüística
As relacións que se establecen entre os elementos dunha frase. - Sintaxe
Os elementos que forman o sistema vocálico en posición tónica e átona. - Fonoloxía
A adecuación dun discurso ao público a quen vai dirixido. - Pragmática
As etapas que percorre unha criatura na adquisición da linguaxe. - Psicoloxía da linguaxe
As características do pobo galego en relación co feito de que na nosa lingua existan moitísimos topónimos. - Etnolingüística
A localización das áreas do cerebro que presentan un deficiente funcionamento nunha persoa que perdeu a fala despois dun accidente de tránsito. - Neurolingüística