Euskararen Gramatika: Deklinabidea eta Aditzak

Euskararen Deklinabidea

Jarraian euskarazko kasu nagusien laburpena aurkezten da, singular (Sg), plural (Pl) eta mugagabe (Mg) formekin:

• Absolutiboa (nor, zer, zein): Sg: -a, Pl: -ak, Mg: 0
• Partitiboa: Mg: -ik
• Ergatiboa (nork, zerk, zeinek): Sg: -ak, Pl: -ek, Mg: -k
• Datiboa (nori, zeri, zeini): Sg: -ari, Pl: -ei, Mg: -i
• Inesiboa (non, noiz, zertan, nola, norengan): Sg: -an/-arengan, Pl: -etan/-engan, Mg: -tan/-engan
• Leku genitiboa (nongo, noizko, zertako): Sg: -ko, Pl: -etako, Mg: -tako
• Adlatiboa (nora, zertara, nola, norengana): Sg: -ra/-arengana, Pl: -etara/-engana, Mg: -tara/-engana
• Hurbiltze adlatiboa (norantz, norenganantz): Sg: -rantz/-arenganantz, Pl: -etarantz/-enganantz, Mg: -tarantz/-enganantz
• Muga adlatiboa (noraino, zenbateraino, norenganaino): Sg: -raino/-renganaino, Pl: -etaraino/-enganaino, Mg: -taraino/-enganaino
• Ablatiboa (nondik, noiztik, norengandik): Sg: -tik/-arengandik, Pl: -etatik/-engandik, Mg: -tatik/-engandik
• Jabego genitiboa (noren, zeinen, zeren): Sg: -aren, Pl: -en, Mg: -en
• Soziatiboa (norekin, zerekin, zeinekin): Sg: -arekin, Pl: -ekin, Mg: -ekin
• Instrumentala (nortaz, zertaz, zeintaz, nola, noiz): Sg: -az, Pl: -ez, Mg: -z
• Motibatiboa (norengatik, zerengatik, zeinengatik): Sg: -agatik, Pl: -engatik, Mg: -gatik
• Destinatiboa (Xedezkoa) (norendako, zerendako, zeinendako): Sg: -arendako, Pl: -endako, Mg: -endako

Beste kasu batzuk

• Inesibo gainean eraikia (nongo): Sg: -ko, Pl: -etako, Mg: -tako
• Adlatibo gainean eraikia (norako, norenganako): Sg: -rako, Pl: -etarako, Mg: -tarako
• Banatzailea: Mg: -ko
• Prolatiboa: Mg: -tako, -tzat

Oharra: Jabego genitibotik aurrera, mugagabea bakarrik erabiltzen da zenbakiekin, galdetzaileekin (zein, zer), zenbatzaile zehaztugabeekin (anitz...) eta izenordain mugagabeekin (edozein...).

Euskararen Aditzak

Aspektua

• Burutua: Ekintza gauzatuta dago (adib: etorri ginen, egin dugu, bazkaldu dute).
• Burutugabea: Ekintza hasi da baina ez da bukatu (adib: etortzen ginen, egiten dugu, bazkaltzen dute).
• Geroa: Ekintza hasi gabe dago, baina gauzatuko da (adib: etorriko da, egingo du).
• Puntukaria: Une puntual batean gertatzen ari da (adib: dator, egiten ari da, dakar).
• Aspekturik gabea: Agindua, ahalmena, nahia eta egoera subjektiboak (adib: etor dadin, egin dezan, bazkal daiteke).

Modua eta Aldia

Modua: -ke (ahala adierazteko), ke-rik gabe (ahala ez adierazteko).

Aldia:

• Iragana: gentozen, zenuten...
• Oraina: gatoz, natzaio...
• Alegiazkoa: Iraganaren -en kenduz lortzen dira (adib: nintzateke, banintz, balu, luke).