Euskal Narratiba: Baladak eta Alegiak XIX. Mendera Arte

Latín2,2 KB

Narratiba XIX. mendera arte

Baladak

Baladak hitz neurtuetan eraturiko tradiziozko kontakizunak dira. Ezaugarri nagusiak hauek dira:

  • Epikoak edota lirikoak izan daitezke.
  • Garai bateko jendearen bizitzako gertakariei lotuak daude.
  • XVI. eta XVII. mendeetan bilduak dira gehienak.
  • Batzuk osorik ezagutzen ditugu; besteak, zatika.
  • Balada beraren baitan euskalkitik euskalkira aldaerak izatea gertatzen da.
  • Ahozko tradizioarekin lotzen dira, oroitarazteko teknikak erabiliz: neurria, betelanik eza eta errepikapenak.

Alegiak

Alegiak fantasiaz beteriko narrazio laburrak dira. Hona hemen haien ezaugarriak:

  • Animaliak pertsona bihurturik aritzen dira.
  • Helburu satiriko eta moral-zuzentzailea dute.
  • Irakaspenaz bukatzen dira.
  • XVIII. eta XIX. mendeetan ezagutzen dira euskal literaturan.
  • Hizkuntza errazean eta ulergarrian idatzirik daude, helburu pedagogikoa baitute.
  • Bertsoz nahiz prosaz idatz daitezke.
  • Iturburuak: Esopo (grekoz), Fedro (latinez), Iriarte eta Samaniego (gaztelaniaz) eta La Fontaine (frantsesez).

Alegien egile nagusiak

  • Joan Mateo Zabala (1777-1840) - Bizkaieraz: Bilbotarra, fraide eta irakaslea. Fabulas en dialecto vizcaino (gerora Eusko Alegiak) idatzi zuen, irakurleei ikasten laguntzeko.
  • Joan Batista Artxu (1811-1881) - Zubereraz: Altzürükün jaioa eta eskola-maisua. Euskaldun gazteek euskara eta frantsesa ikas zezaten, La Fontaineren alegia berheziak itzuli zuen.
  • Agustin Iturriaga (1778-1851) - Gipuzkeraz: Hernaniar apaiz eta maisua. Jolasak eta Samaniegoren alegien itzulpena egin zituen, gaztelania ikasteko helburuarekin.
  • Joan Antonio Mogel (1745-1804) - Bizkaieraz: Eibartarra. Peru Abarka-ren egilea. Ipuinak alegia bildumarekin hizkuntzaren lanketa sakona egin zuen.
  • Bizenta Antonia Mogel (1782-1854) - Gipuzkeraz: Lehen emakume idazlea eta J.A. Mogelen iloba. Ipuin onak bilduma idatzi zuen, hizkuntza ulerterraz eta atseginean.

Descargar

PDF Word HTML