Euskal Herriko antzinako erakunde politikoak: kontzejuak, Batzar Nagusiak eta Diputazioak

Resumen

Testuak Euskal Herriko antzinako erakunde politikoen egitura azaltzen du, tokiko erakundeetatik (kontzejuak, elizateak, hiribilduak) eskualde mailakoetara (haranak, merindadeak, koadrilak). Batzar Nagusien sorrera eta funtzionamendua, Diputazioen eginkizuna eta Batzar mistoaren eratzea ere aztertzen dira. Ikasleak erakunde horien eboluzioa eta elkarren arteko lotura ulertuko ditu.

Puntos clave

Kontzeju zabaletan bizilagun guztiek parte hartzen zuten; geroago kontzeju itxiak sortu ziren eta partaidetza mugatu zen.
Haranak, merindadeak eta koadrilak eskualde mailako erakundeak ziren, herri-erakundeetako ordezkariak biltzen zituztenak.
XVI. mendetik aurrera, Nafarroan Gorteak mantendu ziren, eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan Batzar Nagusiak aritu ziren.
Batzar Nagusietatik sortutako Diputazioek bilkurak ez zeudenean erabakiak gauzatzen zituzten eta denboran zehar botere exekutibo handiagoa lortu zuten.
Korporazioen Batzarrak ekonomia-jarduera jakin bati lotutako pertsonak biltzen zituzten; Lege Zaharreko sisteman oso arruntak ziren.
XVI. mendetik aurrera Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Batzar mistoa (Konferentzia) sortu zen, lurraldeen arteko gatazkak saihesteko eta foru-legea babesteko.

Ponte a prueba

Euskal Herriko erakunde politikoen egitura

1. Tokiko erakundeak

Kontzejuak, elizateak, hiribilduak eta hiriak. Hasieran kontzeju zabalak ziren, bizilagun guztiek parte hartzen zutelarik. Geroago, kontzeju itxiak sortu ziren, non herritarren partaidetza mugatu zen, biztanle talde txiki baten esku geratuz.

2. Eskualde mailako erakundeak

Haranak, merindadeak eta koadrilak. Erakunde hauetan herri-erakundeetako ordezkariak biltzen ziren.

3. Batzar Nagusiak

XVI. mendetik aurrera, sare burokratiko eta politiko bat sortu zen:

Nafarroan: Gorteak mantendu ziren.
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan: Batzar Nagusietara bilduriko ordezkariek agindu baten arabera jarduten zuten; hiritarren ordezkariak ziren eta botoa aurrez erabakitzen zuten. Arazoak sortu zirenean, sistema hori alde batera utzi eta erabakia ordezkariaren esku geratu zen.

Erakunde zentral hauek administrazio orokorra xedatzen zuten (lurralde-agintaritza, zergak, “donatiboak”...). Foru-erakunde hauetan erregearen ordezkariak parte hartzen zuen (korrejidoreak Bizkaian eta Gipuzkoan, erregidoreak Nafarroan).

4. Diputazioak

Batzar Nagusietatik sortutako organoak dira, Batzarrak bilduta ez zeuden garaietan erabakiak gauzatzeko. Batzar Nagusiak biltzen zirenean, haien aurrean kontuak eman behar izaten zituzten. Denboraren joanean, Diputazioek gero eta botere exekutibo handiagoa izan zuten, erabakiak hartzeko autonomia handiagoa erdietsiz.

5. Korporazioen Batzarrak

Bertara korporazio bateko ordezkariak edo ekonomia-jarduera jakin bati loturiko pertsonak biltzen ziren. Batzar mota hauek oso arruntak ziren Lege Zaharreko erakunde-sisteman.

6. Batzar mistoa edo komuna

XVI. mendetik aurrera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Batzar mistoa eratu zen, hiru lurraldeetako ordezkariek osatua. Konferentzia izena hartzen zuten prokuradore haien bilerek; lurraldeen arteko gatazkak saihesteko eta foru-legea babestearren fronte komuna egiteko balio zuten.

Preguntas frecuentes

Zer ziren kontzeju zabalak eta kontzeju itxiak?

Kontzeju zabaletan bizilagun guztiek parte hartzen zuten. Geroago sortutako kontzeju itxietan, aldiz, herritarren partaidetza mugatu zen eta biztanle talde txiki baten esku geratu zen.

Zein erakundek bildu zituzten Batzar Nagusietatik sortutako Diputazioak?

Diputazioak Batzar Nagusietatik sortutako organoak ziren, Batzarrak bilduta ez zeuden garaietan erabakiak gauzatzeko. Batzar Nagusiei kontuak eman behar izaten zizkieten.

Zer izan zen Batzar mistoa edo komuna?

XVI. mendetik aurrera Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako ordezkariek osatutako batzarra izan zen. Konferentzia ere deitzen zitzaion, eta lurraldeen arteko gatazkak saihesteko eta foru-legea babesteko balio zuen.