Euskal Autonomia Erkidegoen Antolamendua eta Finantzaketa
Autonomia Estatutuaren Oinarriak eta Erakundeak
Autonomia Estatutuak arautzen du autonomia erkidego bakoitzaren antolamendua. Estatutuetan jasotzen da:
- Erkidegoaren izena.
- Lurralde mugak.
- Ikurrak.
- Erakunde autonomoen egoitza eta antolaketa.
- Dituen eskumenak.
Eskumenak: Konstituzioaren Ikuspegia
Erkidegoek dituzten eskumenak Konstituzioko artikuluetan zehazten dira:
- 148. artikulua: Autonomia erkidegoei ematen zaizkien eskumenak zehazten ditu. Guztira 22 eskumen zehazten dira.
- 149. artikulua: Estatuarenak diren eskumenak zehazten ditu, nazioarentzat oinarrizkoak direnak. Guztira 32 dira.
Erakunde Nagusiak
- Legebiltzarra: Autonomia eskumenetako legeak egin, aurrekontua onartu eta botere betearazlea kontrolatzen du. Lau urtean behin hautatzen da.
- Lehendakaria: Autonomia erkidegoko koordinatzailea da. Gobernua zuzentzen du eta Erregeak berresten du.
- Gobernu Kontseilua: Botere betearazlea gauzatzen du. Lehendakariak eta hark hautatutako kontseilariek osatzen dute.
Finantzaketa Sistemak
Finantzaketa bi modu nagusitan banatzen da:
- Foru Erregimena: Bere administrazio fiskalak bildutako zergekin finantzatzen da, Estatuarekin itun baten bidez. Estatuarekin karga orokorrak ordaintzeko kupo bat adosten da.
- Erregimen Komuneko Erkidegoak: Zergen bidez (erkidegoak bilduak eta estatuak emandakoak) eta funtsen bidez finantzatzen dira, oinarrizko zerbitzu publikoak bermatzeko.
Estatuaren Lurralde Kohesio Politika
Kohesio Politikaren Helburuak
Estatuaren kohesio politikaren helburuak hauek dira:
- Eskualde guztien garapena lortzea.
- Lurralde desorekak gutxitzea.
- Ahalmen Endogenoa Sustatzea: Tokiko eskualde edo komunitate baten barne-gaitasunak sustatzea helburu duen garapen-eredua da.
Estatuko Funtsak
Estatuko funtsak hiru motatakoak dira:
- Eskualdeko Pizgarriak: Itzuli beharrik gabeko diru-laguntzak dira, gainbeheran edo etenaldian dauden zonaldeak suspertzeko.
- Eskualdeen Arteko Konbergentziarako Funtsak: Eskualdeen arteko elkartasuna eta konbergentzia lortzeko ematen diren diru-laguntzak:
- Lurralde Arteko Konpentsazio Funtsa: Errenta eta aberastasuna sortzeko.
- Autonomietako Konbergentzia Funtsa: Finantzaketa aldeak murriztu eta garapena orekatzeko.
- Estatuaren Birbanaketa-Politika: Urtean zehar lortutako diru sarreren araberako zergaren erregularizazioa da. Zuzeneko zerga bat da, izaera pertsonal eta subjektiboa duena. Estatuaren karga orokorrak osatzeko erabiltzen da (gizarte gastuak, pentsio ordainketa, langabezia prestazioak, ongizatea ziurtatzeko).
Oinarrizko Kontzeptuak
Estatua eta Lurraldea
- Estatua: Lurralde bat administratzeko forma gorena.
- Konstituzioa: Lurralde bat arautzen duen lege gorena.
- Autonomia Erkidegoak: Lurralde egitura zehatz bat da, lurraldea administratzeko ahalmenak dituena.
- Estatuko Deszentralizazioa: Estatu bat egituratzeko forma zehatza, non hiriburuen periferiako zonaldeek eskumen eta ahalmenak dituzten.
Terminologia Gehigarria
- Brexit: Erresuma Batua Europar Batasunetik ateratzeari buruzko terminoa.
- Euroa: Europar Batasuneko moneta ofiziala.
- Europar Batasuna: Eremu zabal bat barne hartzen duen ente geopolitikoa, elkarte politikoa eta ekonomikoa.
- Hiriburuen Adibideak: Lituania: Vilnius; Eslovenia: Ljubljana.