ETAren sorrera eta frankismoaren errepresioa Euskadin

Resumen

Testuak ETAren sorrera eta garapena azaltzen ditu, EAJrekin izandako harremana eta 1968tik aurrera izandako ekintza armatuak barne. Burgosko prozesua, frankismoaren errepresioa, Francoren azken urteak eta demokraziarako trantsizioa ere jorratzen ditu. Ikasleak erregimenaren errepresio politikoaren eta trantsizioaren prozesuaren arteko lotura ulertuko du.

Puntos clave

ETA EAJtik banandutako nazio-askatasunerako mugimendu iraultzailea izan zen, 1964an harremana hautsi zenean.
1968an ETAk hilketak hasi zituen, eta frankismoak terrorea erabili zuen erantzun gisa.
Burgosko prozesuan 16 ETAkide epaitu zituzten eta 6ri heriotza-zigorra ezarri zitzaien.
1974an Juan Karlos printzeak Estatu buruaren funtzioak hartu zituen Francoren gaixotasunean.
1974ko uztailean Junta Demokratikoa eta 1975eko ekainean Konbergentzia Demokratikorako Plataforma sortu ziren.
1975eko irailaren 27an 5 kide fusilatu zituzten, errukia eskatu zuten arren.

Ponte a prueba

ETAren sorrera eta garapena

ETAren sorrera: Euskadin, ETA, EAJtik banandutako nazio-askatasunerako mugimendu iraultzailea zen. Geroztik ekintza armatuak aniztu ziren. ETAren eta beste talde nazionalisten arteko harremanetan aldaketa egon zen: aurretik elkartasuna eta ulermena egon arren, gero eta tirabira handiagoak izan ziren politika eta ideologia desadostasunegatik. 1964an, bien arteko harremana hautsi egin zen.

Denbora aurrera doala, ETAren politika erradikalizatu egin zen, borroka armatuaren eta indarkeriaren alde egin baitzuten Euskal Herriaren independentzia lortzeko. Hasieran legez kanpoko propaganda politikoa banatzen zuten, baina 1968an hilketak egiten hasi ziren. Ekintza horiei erantzuteko, frankismoak terrorea erabili zuen.

Burgosko prozesua eta errepresioaren areagotzea

Euskadiko giroa txartotu zen Burgosko prozesuaren ondorioz. Prozesu horretan, 16 ETAkide epaitu zituzten, eta horietako 6ri heriotza-zigorra ezarri zien. Gobernuak gogortasuna erakustea biolentziaren aurkako sendotasunaren adierazgarria zela pentsatzen zuen. Baina, iritzi publikoa harrituta geratu zen eskatutako zigorren neurri gabezia zela eta. Euskal Herrian greba, manifestazio eta biltzarrak antolatu zituzten. Gotzainen batzarrak ere errukia eskatu zuen.

Erregimenak salbuespen egoera aldarrikatu zuen. Hori dela eta, askatasun indibidualak mugatu eta zigor eta isunak gogortu zituen. Francori atsekimendua erakusteko, krisi aldi guztietan bezalaxe, bere aldekoen manifestazioa deitu zuen.

Burgoseko epaitegiak 6 heriotza zigor ezarri zituen, beteko ez zirenak. Iritzi publikoa, errepresioak traumatizatuta geratu zen. Francok Euskal Herriaren zati handiaren aurkako jazarpena egin zuen.

Francoren azken urteak eta trantsiziorako bidea

1974an tronboflebitis batek Francoren bizitza arriskutan jarri zuen eta Juan Karlos printzeak Estatu buruaren funtzioak hartu zituen. Aste batzuetara, agintea berreskuratu zuen, jendearen harridurarako.

Langileen ondoeza gero eta larriagoa zen bestalde, krisi ekonomikoaren eragina nabarmentzen hasi baitzen. Ekintza armatuak ere gero eta ugariagoak ziren. FRAP izeneko erakundeak ere Diktaduraren aurkako ekintza armatuak egin zituen.

Demokraziarako trantsizioa prestatzen

Alderdiak eta Francoren aurkako erakundeak demokraziarako trantsizioa prestatzen hasi ziren.

1974ko uztailean Parisen hainbat erakunde, alderdi politiko eta sindikatuek, Junta Demokratikoa osatu zuten.
1975eko ekainean Konbergentzia Demokratikorako Plataforma sortu zen, (PSOE, Alderdi Karlista eta Mugimendu Komunista).

Errepresioaren azken agerraldiak

Gobernua errepresioa gogortu zuen. Terrorismoaren aurkako lege berriak heriotza zigorra zabaldu zuen. Hilabetean 11 heriotza zigor erabaki zuten. Epaiak ezarri ezkero erregimenak kanpoko eta barneko iritzi publikoaren gaitzespena jasoko zuen, baina ahulezia erakutsiko zuen.

Burgosko epaiketan ez bezalaxe gobernuak eskarmentu handia eman nahi izan zuenez zigortutako 5 fusilatu zituen, 1975eko irailaren 27a zen. Aita santuak, gotzainek eta atzerriko gobernu askok errukia eskatu zuten. Mundu osoan frankismoaren aurkako manifestazioak antolatu zituzten. Espainiak atzerriko herrien boikota jasan zuen.

Preguntas frecuentes

Noiz hautsi zen ETAren eta EAJren arteko harremana?

Testuaren arabera, 1964an hautsi zen ETAren eta EAJren arteko harremana, politika eta ideologia desadostasunengatik.

Zer izan zen Burgosko prozesua?

16 ETAkide epaitu zituzten prozesu hori, eta horietako 6ri heriotza-zigorra ezarri zitzaien. Iritzi publikoa eta gotzainak errukia eskatzen ari ziren garaian izan zen.

Zer ziren Junta Demokratikoa eta Konbergentzia Demokratikorako Plataforma?

Junta Demokratikoa 1974ko uztailean Parisen sortu zen, eta Konbergentzia Demokratikorako Plataforma 1975eko ekainean, demokraziarako trantsizioa prestatzeko. Plataformak PSOE, Alderdi Karlista eta Mugimendu Komunista biltzen zituen.