Espainiako lurralde antolaketa historikoa eta autonomia estatutua

1. Espainiako Lurralde Antolaketa

Espainiako lurraldea mugakide ditu Frantzia eta Andorra iparraldean, eta Portugal mendebaldean. Barne antolaketa politiko-administratiboa deszentralizatua da, autonomia erkidego, probintzia eta udalerrietan banatuta.

Aro Modernoa (1453-1789)

Errege-erregina katolikoek penintsulako lurralde gehienak batu zituzten, Portugal izan ezik. Gaztelako eta Aragoiko koroak batu ziren, eta Gaztelak Granada (1492) eta Nafarroa (1512) beretu zituen. Erresuma bakoitzak bere egitura politiko, administratibo eta fiskalak mantendu zituen. Gaztelak Kanariak konkistatu eta Melilla eskuratu zuen.

Austriarren erregealdian, Portugal Espainiako monarkiara batu zen (1580-1640). 1640an banandu zirenean, Ceuta Espainiakoa bihurtu zen. Lurralde bakoitzak bere eskubideak, administrazioa, hizkuntza, ohiturak eta txanponak zituen.

XVII. mendean, Borboien dinastiarekin, Filipe V.ak zentralizazioa bultzatu zuen. Aragoiko koroaren antolaketa politiko-administratiboa desegin zen, eta estatu zentrista ezarri zen. Nafarroak eta Euskal Probintziek beren foruak mantendu zituzten.

Aro Garaikidea (1878ra arte)

XIX. mendean, Javier de Burgosek 49 probintziatan banatu zuen Espainiako lurraldea. 1927an, Kanariak bi probintziatan banatu ziren (50 guztira). Nafarroako eta Euskal Probintzien foruak murriztu ziren.

Lehen Errepublikan (1873-1874), estatu federal bat sortzeko proiektua izan zen, baina ez zen aurrera atera. Monarkiaren berrezarkuntzarekin, zentralizazio gogorra ezarri zen, eta mugimendu erregionalistak sortu ziren.

XX. Mendea

Bigarren Errepublikak Espainia estatu integral gisa aitortu zuen. Kataluniak eta Euskal Herriak autonomia estatutuak lortu zituzten. Frankismoak estatu zentralista ezarri zuen, eta autonomia estatutuak deuseztatu zituen.

Demokraziaren berrezarkuntzarekin, estatu deszentralizatua sortu zen.

2. Autonomia Estatutua

1978ko Konstituzioak autonomia erkidegoak sortzeko aukera eman zien ezaugarri historiko, kultural edo ekonomiko berdinak zituzten probintziei. Bi bide zeuden autonomia lortzeko: bide azkarra (151. artikulua) eta bide motela (143. artikulua).

Autonomia Erkidegoen Antolaketa

Autonomia estatutuak erkidego bakoitzaren antolaketa arautzen du. Erkidegoek eskumenak dituzte hainbat arlotan: politika, ekonomia, azpiegiturak, lurralde antolamendua, gizartea, kultura, kirola eta aisia.

Autonomia erkidegoetako erakundeak hauek dira: Legebiltzarra, Lehendakaria eta Gobernu Kontseilua. Justizia Auzitegi Nagusi bat eta Gobernuaren Ordezkaritza bat ere badituzte.

Bi finantzaketa eredu daude: foru-erregimena (Nafarroa eta EAE) eta erregimen komuna.

3. Europar Batasuna

Europar Batasuna estatu subiranoz osatutako erakunde bat da. Integrazio prozesu luze baten emaitza da. Itun komunek, oinarrizko erakundeek eta politika komunek arautzen dute.

Handitze prozesu baten bidez, 27 kide ditu gaur egun. 2020an, Erresuma Batuak EB utzi zuen.