Espainiako industriaurreko eta Aro Modernoko urbanizazioa

1. Industriaurreko urbanizazioa

Definizioa: Hirien hasieratik XIX. mendeko industrializazioaren hasiera arteko garaia hartzen du.

1. Urbanizazio-tasa: Hiriko biztanleen ehunekoa txikia eta egonkorra zen (inguru %10). Hirien batez besteko tamaina 5.000–10.000 biztanle ingurukoa zen.
2. Urbanizazioari laguntzen zieten faktoreak:
   • Estrategiko-militarrak: hiriek lurraldea kontrolatzen zuten.
   • Politiko-administratiboak: botere politikoaren egoitza ziren hiriek administrazio-funtzioa zuten.
   • Ekonomikoak: baliabideak kontrolatzen zituzten eta merkataritza eta artisautza-jarduerak garatzen ziren.
   • Erlijiosoak: erlijio-boterearen egoitzak.
   • Kulturalak: kultura eta izaera soziala bultzatzen zuten zentroak.
3. Espazioa: Orokorrean eremua murriztua zen, hiriguneak kontzentratuta zeuden.
4. Etapak eta bilakaera:

   Antzinako garaiak

   K.a. VIII. mendean feniziarren eta greziarren kolonizazioarekin Espainiako lehen hiriak agertu ziren. Kostaldean merkataritza-postuak sortu ziren eta batzutan horietatik hiriak bilakatu ziren.

   Erromanizazioa

   Erromanizazioarekin (K.a. III. mendean) hiri asko sortu ziren, adibidez Bartzelona, Tarragona, Sevilla, Valentzia eta Zaragoza. Hiri horien funtzio nagusiak politiko-militarrak, administratiboak eta ekonomikoak ziren. Gainera, erromatarrek komunikabideen bidez hiri-sare bat eraiki zuten lurraldearen kontrola errazteko.

   Gainbehera eta desurbanizazioa

   Gainbeherak eta germaniarren inbasioak desurbanizatze-fase bat ekarri zuten, III. mendetik aurrera; batzuek desagertu egin ziren.

2. Erdi Aroa

• Espazio musulmana: Penintsulako hegoaldetik iparraldera, Mediterraneoaren inguruan hedatu zen. Hiri berriak sortu ziren —adibidez Madrid, Murtzia eta Almería—, baina gehienetan aurreko kokalekuak berpiztu zituzten (Zaragoza, Kordoba, Málaga, Toledo, Granada). Erreinu musulmanak galdu zirenean, hiri hauek kristauen mendean geratu ziren eta mairu-herriak kanporatu egin zituzten.
• Espazio kristaua: Hasieran mendi-eremuetara mugatzen zen. X. mendean hedatu egin zen errekonkista eta lurralde-birpopulatzearekin.
• Urbanizazioaren loraldia (XII.–XIII. mendeak): XII. eta XIII. mendeetan urbanizazioari bultzada eman zion merkataritzak: hiriak garatu ziren merkataritza-ibilbideen alboan, portu handietan eta Donejakue Bidearen inguruan.

3. Aro Modernoa (XVI.–XVIII. mendeak)

XVI. mendea: Hiriak handitu ziren. Biztanleriaren hazkundearen arrazoiak nagusiki bi izan ziren: Amerikako merkataritzaren ondoriozko hazkunde ekonomikoa eta Austriako etxearen botere politiko-militarra. Eskualde urbanizatuenak Andaluzia eta Gaztela izan ziren; hiri nagusiak, berriz, Sevilla eta Madril.

XVII. mendea: Urbanizazioa geldotu egin zen, krisi ekonomiko eta demografiko handien ondorioz.

XVIII. mendea: Borboien dinastiaren garaiarekin urbanizazio-prozesua berpiztu zen, biztanleriaren eta ekonomiaren susperraldiari esker. Gehien hazi ziren hiriak itsas merkataritzan espezializatutako Kantauri eta Mediterraneoko portu-hiriak izan ziren, eta, halaber, hiriburua (Madril).