-(E)LAKO atzizkia euskaraz: erabilera eta funtzioak

Badaude beste atzizki batzuk oinarrian -(E)LA bere dutenak, horietako bat -(E)LAKO izango litzateke: -(E)LA konplementatzaileari -KO izenlagun atzizkia gehituz eratzen dena. Hiru perpaus mota desberdinei ematen die bidea.

Lehena, -(E)LAKO izenaren osagarri izango da. Honek osagarri bat izenarekin lotzen laguntzen du; izena ere izan daiteke perpaus osagarria gobernatzen duena (1) [Kaiola gainera eroriko zitzaiolako] beldurrez, ez zen hurbildu. Izenaren osagarri horrek hartzen duen forma, beraz, ez da -(E)LA izango, baizik eta -(E)LAKO, hurrengo egitura hau eskainiz: [[KONPS ad. jokatua -(E)LA+KO] izena: uste...]. Izen batzuk dira soilik holakoak onartzen dituztenak, osagarria azken batean, izenaren edukia du: ustea baldin bada, hau uste izenaren osagarri gisa eman daiteke. (2) [Norbait adarra jotzen dabilelako] ustea. *Sakoneko egitura atzean. DS hau beste edozein DS agertzen den posizioa hartu dezake, (3) Norbait adarra jotzen dabilelako ustea zabaldu da. Gainera, ez digu guk nahi dugun hitz hurrenkera ematen eta, beraz, buruz-buruko mugimendu batez azal dezakegu; azaleko egituran zenbait mugimendu gauzatuz: INFL>KONP>POST. Izen hauek ere aditz multzo gisa eman daitezke, hauek aditz gisa lan egiten dute eta -(E)LA eramango dute (4) Susmoa dut Jon dirurik gabe dabilela. Susmoa izan, zurrumurrua zabaldu... predikatu bakartzat har litezke, osagarri bana dugu eta susmoa zein den esaten diguna; _(E)LAKO erabili dezakegu osagarria eta izena elkarrekin badaude.

Bigarrenik, -(E)LAKO perpaus erlatiboa dugu. Bada ekialdeko zenbait euskalkitan erlatibo subjektibo deitzen den erlatibo mota bat, -(e)lako atzizkiaren bidez sortzen dena. Adibide hauek erlatibo arrunta eta honen arteko ezberdintasuna ulertzen lagunduko digute: (6) Hilik antzeman zutelako gizona (7) Hilik antzeman zuten gizona; -(E)LAKO hau ez da gorago aztertutakoa bezalakoa. "Gizon" izenak ez du "uste"k bezala osagarririk hartzen, baizik eta erlatibo berezi baten funtzioa betetzen du. Horregatik esango dugu bien arteko aldea subjektibotasuna dela, hemen esaten dena beste norbaiten esana delako (7) adibidekoa baieztapen bat den bitartean. Hala ere, hauen egitura ez dago argi.

Hirugarren mota, -(E)LAKO kausa perpausa da. Erabilera nagusiena dugu, dagoeneko ez gaude izen baten osagarriaren aurrean, perpausaren osagarri baten aurrean baizik, hau da, adjunktu baten aurrean. ZERGATIK? galderari erantzuten dio. Konplexua bada ere, guk KONPStzat hartuko dugu, hala ere, ez dugu ahaztu behar PS bat dela baita ere. Euskalkiaren arabera forma bat baino gehiago ditu.

Bestalde, ZERGATIK? galderari erantzuten diola esan ohi da eta normalean galdegaia izan ohi da. Beste batzuetan, galdegai izan gabe ere kontrastea markatzeko baliatzen dugu. (9) Gaizki utzi duzu autoa, eta horrexegatik, gaizki aparkatu duzulako, izuna jarri dizute. -(E)LAKO kausalak beste ezaugarri bat erakusten dute baita: EZ A-gatik B-gatik baizik (10) Edan egarria duzulako, ez penak ito nahi dituzulako. Honek agerian jartzen du ez dela egokia azalpenak emateko. Hala ere, azalpen bat etor daiteke, baina -(E)LAKOz baliatzen bagara esanahia desberdina suertatuko da. Mintzagai modura ere agertu daiteke (TopS) ezkerrean kokaturik (11) Bazkalondoan euskaraz aritu ginelako etorri zen polizia.

Azkenik, -(E)LAKOAN atzizki konplexua ere aurkitu dezakegu, hurrengo barne egitura duena: [PS[DS[IS perpaus osag.... -(e)lako][I?]A]N]// -(E)LAKO USTEAN bezala parafrasea daiteke inolako arazorik gabe; berez pentsatu beharko genuke galde markarekin utzitakoa uste dela (12) Bostal direlakoan > Bostak direlako ustean