Ekologia Kontzeptuak: Elikadura-kateak eta Tolerantzia Mugak

Elikadura-kateak eta Ekosistemen Egitura

Adibideak eta Maila Trofikoak

Elikadura-kateak

1. Enea → Matxinsaltoa → Igela → Katxoa → Igaraba
2. Fitoplanktona → Zooplanktona → Katxoa → Lertxun hauskara
3. Fitoplanktona → Limnea → Txilinporta txikia

Ekoizleak

Enea eta fitoplanktona dira. Biak autotrofoak dira, materia inorganikoa organiko bihurtzen dute fotosintesi bidez.

Kontsumitzaileak

• Lehen mailako kontsumitzaileak: Matxinsaltoa, zooplanktona, limnea, katxoa (ohar.: katxoa katearen arabera primarioa edo sekundarioa izan daiteke). Belarjaleak dira.
• Bigarren mailako kontsumitzaileak: Igela, lertxun hauskara, ur-satitsua, katxoa. Lehen mailako kontsumitzaileez elikatzen dira.
• Hirugarren mailako kontsumitzaileak: Katxoa, igaraba, lertxun hauskara. Bigarren mailako kontsumitzaileez elikatzen dira.
• Laugarren mailako kontsumitzaileak: Igaraba. Hirugarren mailako kontsumitzaileez elikatzen da.

Deskonposatzaileak

Bai, deskonposatzaileak (onddoak, bakterioak...) beharrezkoak dira zikloa berriz hasteko. Materia organikoa (organismo hilak, hondakinak) materia inorganiko bihurtzen dute, ekoizleek berriz erabil dezaten.

Komunitatea

Adibideetako organismoek komunitate bat osatzen dute, bertan bizi diren bizidunak espezie desberdinetakoak baitira.

Espezie baten Desagerpenaren Eragina

Lertxuna desagertuko balitz, matxinsalto, igel eta katxo populazioak handitu egingo lirateke, lertxunak jango ez lituzkeelako harrapakin horiek.

Tolerantzia Mugak

Tenperaturarekiko Tolerantzia

• Inurrien tolerantzia-tartea (tenperatura): 35-55 °C
• Matxinsaltoen tolerantzia-tartea (tenperatura): 0-55 °C

Espezie Toleranteena

Matxinsaltoa toleranteagoa da tenperaturarekiko, bere tolerantzia-tartea zabalagoa delako (0-55 °C vs 35-55 °C). Espezie eurioikoa litzateke tenperaturari dagokionez.

Definizio Ekologikoak

Aerobio

Organismoek oxigenoa behar dute bizitzeko eta energia lortzeko (arnasketa zelularra).

Anaerobio

Organismoek ez dute oxigenorik behar bizitzeko; batzuentzat toxikoa izan daiteke gainera (adibidez, bakterio batzuk). Energia hartziduren bidez lortzen dute.

Koazerbatuak

Materia organikoaren eta zelularen arteko trantsizio-egitura hipotetikoa, biziaren sorrerari buruzko teorietan aipatua.

Populazioa

Leku eta une jakin batean bizi den espezie bereko organismoen multzoa. Adibidez: artalde bat.

Komunitatea (edo Biozenosia)

Leku jakin batean bizi diren populazioen (espezie desberdinetakoak) multzoa. Adibidez: baso bateko landare eta animalia guztiak.

Faktore abiotikoa

Ekosistema baten osagai fisiko-kimikoak, bizirik ez daudenak. Adibidez: erliebea, argia, tenperatura, ura, lurzoruaren konposizioa.

Ekosistema

Naturaren funtzionamendu-unitatea. Biotopoak (ingurune fisikoa) eta biozenosiak (komunitatea) osatzen dute, bien arteko harremanekin batera.

Izaki poikilotermoak

Inguruneko tenperaturaren arabera aldatzen den barne-tenperatura duten izakiak ("odol hotzekoak"). Adibidez: narrastiak, anfibioak, arrainak.

Izaki homeotermoak

Barne-tenperatura konstante mantentzeko gai diren izakiak, inguruneko tenperatura edozein dela ere ("odol berokoak"). Adibidez: ugaztunak, hegaztiak.

Zona fotikoa

Uretan (itsaso, aintzira), argia sartzen den eta fotosintesia posible den gainazaleko geruza. Orokorrean, 80-200 metrorainoko sakonerara irits daiteke, uraren gardentasunaren arabera.

Zona afotikoa

Uretan, argia iristen ez den geruza sakona, zona fotikoaren azpian kokatua. Hemen ez da fotosintesirik gertatzen.

Eremu optimoa

Faktore ekologiko baten (tenperatura, pH...) balio-tartea non espezie baten organismoak hobekien bizi, hazi eta ugaltzen diren.

Tolerantzia-muga

Faktore ekologiko baten balio maximoa edo minimoa zeinetatik gora edo behera espezie bateko organismoek ezin duten biziraun.

Estresaren zona

Faktore ekologiko baten balio-tartea, eremu optimotik kanpo baina tolerantzia-mugetatik barne dagoena. Hemen organismoek biziraun dezakete baina zailtasunekin (hazkunde motela, ugalketa urria...).

Elikadura-katea (edo Kate trofikoa)

Ekosistema batean, materiaren eta energiaren transferentzia irudikatzen duen sekuentzia lineala, organismo batzuk beste batzuen elikagai bihurtzen direlarik.

Ekoizlea

Materia ez-organikoa (ura, gatz mineralak, CO2) materia organiko bihurtzen duten organismoak, normalean fotosintesi bidez. Elikadura-katearen oinarria dira. Autotrofoak dira.

Kontsumitzailea

Beste organismo batzuk (ekoizleak edo beste kontsumitzaile batzuk) jaten dituzten organismoak, materia eta energia lortzeko. Heterotrofoak dira. Maila desberdinetakoak daude (lehen, bigarren, hirugarren mailakoak...).

Deskonposatzailea

Hildako organismoen edo hondakin organikoen materia deskonposatzen duten organismoak (onddoak, bakterioak). Materia organikoa materia inorganiko bihurtzen dute, ekoizleek berrerabili ahal izateko. Heterotrofoak dira.

Autotrofoak

Beren elikagai organikoa materia inorganikotik abiatuta sortzeko gai diren organismoak (fotosintesi edo kimiosintesi bidez). Adibidez: landareak, algak, bakterio batzuk.

Heterotrofoak

Beren materia organikoa sortzeko gai ez direnez, beste organismo batzuk kontsumitu behar dituztenak. Adibidez: animaliak, onddoak, bakterio gehienak.

Espezie eurioikoa

Faktore ekologiko jakin batekiko tolerantzia-tarte zabala duen espeziea. Ingurune-baldintza aldakorretara ondo molda daiteke.

Espezie estenoikoa

Faktore ekologiko jakin batekiko tolerantzia-tarte estua duen espeziea. Ingurune-baldintza oso espezifikoak behar ditu bizitzeko, eta aldaketekiko sentikorra da.