Ekologia eta ekosistemak: biotopoak, faktoreak eta komunitateak

Gaia: Ekologia

Ekologia: Ingurunea eta bertako bizidunak eta haien arteko erlazioa aztertzen duen zientzia. Hau hobeto aztertzeko unitate txikiagotan banatzen dute: ekosistemetan.

Ekosistema

Ekosistema: Baldintza fisiko–kimiko zehatzak dituen inguruneak eta bertan bizi diren bizidunek osatzen duten sistema biologiko eta funtzionala. Adibidez:

• Itsasoa
• Belardiak
• Poloak
• Basamortuak
• Oihan tropikalak

Ekosistema: biosferaren zatia.

Zerbait ekosistema izateko oinarrizkoak

Zerbaitek ekosistema izateko bi alderdi nagusi behar dira:

• Baldintza fisiko–kimikoak (adibidez, tenperatura, eguraldia).
• Bizidunen arteko erlazioak (elikadura, lehiak, elkarreraginak eta bestelako harremanak).

Horren arabera, bizidun batzuk uretan bizi dira eta beste batzuk lehorrean; hauek biosferako multzo nagusiak osatzen dituzte. Uretan: ura nagusi (ura gaziak edo ur garbiak). Lehorrean: lurra eta airea (belardiak, belarra ...).

Hiru aspektu

Ekosistema aztertzerakoan hiru alderdi bereizi ohi dira:

1. Biotopoa: Baldintza fisiko–kimikoak dituen ingurunea; bizigabeek eta euren faktore fisiko–kimikoek osatzen dute (uretarra ala lurtarra).
2. Biozenosia edo komunitatea: Bertan bizi diren bizidunen multzoa — landareak, animaliak, bakterioak, onddoak...
3. Ekosistema: Biotopoa eta bertako komunitateak osatutako sistema biologikoa.

Ekosisteman eragina duten faktore fisiko–kimikoak

Lurrean: tenperatura, argia, prezipitazioa... Uretan: argia, tenperatura, gatz-kontzentrazioa, oxigenoa...

Faktore nagusiak:

• Tenperatura: Organismoek mugen barruan egon behar dute; tenperatura txikiegia izoztu egin ditzake eta handiegia arazoak eragin. Zenbaitek barne-tenperatura konstantea mantentzen dute, besteek ez.
• Argia: Bizitzeko funtsezkoa; landareek fotosintesia egiten dute. Uretan, sakonera handitu ahala argia gutxitu egiten da.
• Ura: Ingurune urtarrean faktore mugatzailea izan daiteke; bizitzarako ezinbestekoa.
• Oxigenoa: Ezinbestekoa arnasketa zelularrerako. Uretan sakonera handitu ahala oxigeno-kantitatea murriztu egiten da; lehorrean, oro har, oxigenoaren eskuragarritasuna handiagoa da.
• Gatz kontzentrazioa: Uretan agertzen da; uretako bizidun batzuek gatz-kontzentrazio altuei eutsi diezaiokete eta beste batzuek, ez.
• Gatz mineralak: Landareek fotosintesia eta elikagai-sintesia egiteko gatz mineralak behar dituzte.

Biozenosia edo komunitatea

Biozenosia edo komunitatea: Bertan bizi diren bizidunen multzoa. Biotopo bateko bizidunak izan daitezke: landareak, animaliak, bakterioak, onddoak...

Izaki bizidunen antolaketa

Organismoa

Edozein bizidun organismoa: zelulabakarra edo zelulaz osatua.

Populazioa

Leku batean bizi diren espezie bereko organismoen multzoa. Antzeko ezaugarriak dituzte eta ugalgarriak izan behar dute. Populazioa ekosistemaren funtsezko unitatea da.

Komunitatea

Leku berdinean bizi den populazio multzoa.

Ekosistema

Baldintza fisiko–kimiko zehatzak dituen ingurunea eta bertan bizi den komunitateak osatzen duen sistema biologikoa.

Biosfera

Itsasoen eta kontinenteen azaleko ekosistemen multzoa; bizi-gune globala.