EAEko ibaiak: Kantauriar eta Mediterraneo isurialdeak

EAEko Ibaiak eta Isurialde Hidrografikoak

Bi isurialde hidrografikoen arteko uren banalerroa Salbada eta Gibixo mendikateek, Gorbeia, Aizkorri eta Aralar mendikateek osatzen dute. Bizkaia eta Gipuzkoa ipar isurialdekoak dira, eta Araba gehiena isurialde mediterraneokoa.

1. Kantauriar Isurialdea

Erliebe menditsua izatea eta mendiak itsasotik hurbil egotea funtsezko faktoreak dira sare hidrografikoaren egitura azaltzeko.

a) Erliebeari lotutako ezaugarriak

• Ibai laburrak dira eta haran estu eta sakonetatik igarotzen dira. Batzuk 20 km eta 50 km eskasean igarotzen dira jaiolekutik itsasoraino.
• Ibaien malda handiak direla eta, bailarak sakon higatu dituzte, eta ez dira terrazarik geratu.
• Arro hidrografikoak txikiak dira, salbuespenak: Ibaizabal eta Butroe ibaiak.
• Hego-Ipar (H-I) norabidea da nagusi, Mendebalde-Ekialde (M-E) norabideko erliebe unitateak zeharka ebakiz.
• Ezaugarri hori nabarmenagoa da Gipuzkoan: Deba, Urola, Oria, Urumea eta Bidasoa ibaiek bailara estuak zulatzen dituzte.
• Ibaizabaleko sare hidrografikoa da Bizkaiko garrantzitsuena. Arratia, Nerbioi eta Kadagua dira ibaiadar handienak, eta uren banalerroan jaiotzen dira.
• Bokalean itsasadar bat osatzen du, guztiz eraldatua urbanizazioaren ondorioz. Oka bokalea Urdaibaiko Biosfera Erreserban dago.

b) Klimari lotutako ezaugarriak

• Prezipitazio ugariak (1000 mm baino gehiago) eta erregularrak.
• Tenperatura epelak dira, itsasoak eragin termoerregulatzailea baitu.
• Ibaiek emari espezifiko handiak dituzte (txikiena Artibai, 25.2 eta 23.5 l/s/km²).
• Euri erregimenak dira nagusi. Neguan udaberrian baino emari handiagoa izaten dute.
• Neguko emariak handiak izaten dira eta udako idorraldiak ez dira nabarmenak. Batzuetan emari gutxi izaten da udazkenean.

2. Isurialde Mediterraneoko Ibaiak

Garrantzitsuena Zadorra ibaia da. Entziako mendietan jaiotzen da. Gasteiz zeharkatu ondoren, urtegia Gasteizko eta Bilboko metropoli eremua hornitzeko baliatzen da.

a) Erliebeari lotutako ezaugarriak

• Ebron dute oinarriko maila eta Ipar-Hego (I-H) norabidea hartzen dute.
• Profil arinagoak dituzte, eta bailara zabaletatik igarotzen dira.
• Ebro ibaiaren terrazak La Puebla de la Barcan ikus daitezke.
• Ebro Ipar-Mendebalde - Hego-Ekialde (IM-HE) norabidean doa.

b) Klimari lotutako ezaugarriak

• Klima trantsiziokoa da ia Araba osoan, eta klima mediterraneo kontinentala Arabar Errioxan.
• Prezipitazioak iparraldekoak baino irregularragoak dira.
• Erregimena euri erregimen mediterraneoa da: irregularra, agorraldi nabarmenak udan.
• Ibairik garrantzitsuena Ebro da, EAEko muga naturala.

Definizio Garrantzitsuak

Uren banalerroa

Ibai isurialdeak banatzen dituen lerroa. Mendilerroek osatua, orokorrean. Espainian hiru isurialde nagusi bereizten dira: Atlantiarra, Mediterranearra eta Kantauriarra. Euskal Herrian azken biak daude.

Desertifikazioa

Kausa desberdinengatik lurralde bateko landaredia murriztu eta lurzoruaren geruza gutxitu eta gazitzea, basamortu ezaugarriak izateraino. Eragilea naturala zein gizakiaren jarduera izan daiteke. Espainian basamortutze prozesuak daude Almerian eta Murtzian. Meseta eta Ebro haraneko idortasun handiko lurraldeak ere arriskuan daude.

Arro Hidrografikoa

Ibai batek drainatzen duen espazio geografikoa da, ibaiadar guztiak barne. Urak itsasoratzen ez badira, arro endorreikoa deritzo.