Descartesen Filosofia: Laburpena eta Kontzeptu Gakoak

LABUR. 12,16,20,23:Arimaren esentzia pentsatzean datza, eta gorputzetik guztiz bereizten den substantziak ez du behar ez lekurik ez mundurik existitzeko, eta pentsatzeari utziz gero existitzeari ere uzten dio. DEF.

Gorputza

Mundu fisikoan lekua hartzen duen entitate zabala eta materiala da. Bere filosofia dualistan, Descartesek bereizketa bat ezartzen du gogamenaren (res cogitans) eta gorputzaren (res extensa) artean, gorputza entitate mekaniko eta kuantifikagarritzat hartuz, gogamena inmateriala eta kontzientea den bitartean. Dikotomia horrek eragina du giza izaerari eta adimenaren eta gorputzaren arteko harremanari buruzko ikuspegian.

Zalantza:

zalantzan jarri eta bertan behera utzi behar dela erabat egiazkoa eta zalantzarik gabea ez den edozein ideia edo ezagutzarekiko sinesmena. Deskartesek zalantza metodikoaren alde egiten du, ziurtasuna eta funtsezko egiak lortzeko bitarteko gisa, edozein errore-aukera ezabatu eta ezagutza-
Sistema sendo bat eraikitzeko, oinarri eztabaidaezinetatik abiatuta.

Ni:

deskartesen filosofiatik, "ni" subjektu pentsatzaileari dagokio, zalantza, gogoeta eta pentsatzeko egintza egiten duen gizabanako kontzienteari.
Descartes "Cogito, ergo sum" ("Pienso, luego existo") baieztapenagatik da ezaguna, eta Niaren existentziaren ziurtasuna izaki pentsatzaile gisa nabarmentzen du.

Egia:

descartesen pentsamenduaren arabera, egia ziurtasunarekin eta ebidentzia argi eta desberdinarekin lotzen da. Descartesentzat, egia ezin da zalantzan jarri edo zalantzan jarri, eta hori eztabaidaezina eta ziurra da. Egia bilatzea funtsezkoa da bere filosofian, eta uste du ziurtasuna eta argitasuna funtsezko irizpideak direla egiazkoa dena ezartzeko.

(16,20)Jainkoaren eta munduaren existentzia

Jainkoaren eta munduaren existentzia bere zalantza metodikoko metodo ospetsuan jorratzen da. Descartesek ezagutzarako oinarri seguru bat bilatu zuen, zalantzan jar zitekeen guztia zalantzan jarriz. Hala ere, zalantza bera zalantzarik gabeko esperientzia zela aurkitu zuen. Hortik aurrera, Jainkoa, izaki perfektu eta infinitu bezala, existitu behar zela argudiatu zuen, Jainkoaren ideia sortzetikoa zelako giza gogamenean eta ezin zelako esperientzia sentsorialaren edo irudimenaren emaitza izan. Gainera, Descartesek baieztatu zuen Jainkoaren existentzia beharrezkoa zela arrazoiaren eta ezagutzaren fidagarritasuna bermatzeko. Mundu materialari dagokionez, Descartesek gogamenarekiko independentea zen kanpoko errealitate gisa ulertu zuen, zeinaren existentzia Jainkoak sortzaile eta kontserbatzaile gisa zuen ekintza etengabearen bidez sostengatzen zen. Beraz, Descartesentzat, Jainkoaren eta munduaren existentzia elkarrekin lotuta zeuden, Jainkoa baitzen errealitatearen eta giza ezagutzaren oinarria. 

LABUR.15,18,21.Filosofo batzuek zaila deritzote Jainkoa eta arima ezagutzeari, ulermena sentibera eta imajinagarria denera mugatzen dutelako. Arau filosofikoa kritikatzen du, alegia, sentimenetan egon dena bakarrik ulertzen dugula, Jainkoa eta Arima bezalako ideiak sentimenen aldetik hautemangarriak ez direla adieraziz. Hausnarketak kontzeptuei materialetik haratago heltzeko zailtasuna nabarmentzen du, eta zalantzan jartzen du ulermena irudika daitekeenera mugatzea. DEF.

Jainkoa:

Jainkoak izaki perfektu eta amaigabea irudikatzen du, zeinaren existentzia funtsezkoa baita ezagutzarako eta errealitaterako oinarri sendo eta segurua emateko. Jainkoaren nozioak funtsezko eginkizuna betetzen du filosofia kartesiarrean, egiaren eta ziurtasunaren berme gisa bere sistema filosofikoan.

Sentimen:

emozioak eta sentsazioak engainagarriak izan litezke, pertzepzio sentsorialaren araberakoak izan daitezkeelako eta, beraz, arrazoiketa hutsa baino fidagarriagoak izan daitezkeelako. Descartesen ikuspegitik, sentimenduak fenomeno mentaltzat har daitezke, baina bere ikuspegi nagusia arrazoimenean eta buruan zegoen, funtsezko entitate gisa, eta ez zuen berariaz sakondu naturan edo sentimenduen definizioan zentzu emozionalean.

Arima:

Descartesen ikuspegitik, arima gizakiaren esentzia bera osatzen duen substantzia pentsatzailea da. Descartesentzat arima inmateriala, zatiezina eta gorputzarekiko independentea da. Kontzientziaren, pentsamenduaren eta nahimenaren erdigunea da, eta gorputzetik bereizten da, zeina materiala eta zabala baita. 

(18,23) Ideia motak: adbentzioak (erantsiak),faktizioak (aizunak) eta jatorrizkoak

Descartesen ikuspegitik, ideiak funtsezko hiru kategoriatan sailkatzen dira: sortzetiko ideiak, adbentiziak eta eginkariak. Sortzetiko ideiak sortzetik gogamenari datxezkion ideiak dira, hala nola bere filosofiaren oinarrizko printzipioa, "Cogito, ergo sum" (Pienso, luego existo). Ideia hauek ez daude esperientzia enpirikoaren menpe eta unibertsalki baliozkotzat jotzen dira. Bestalde, ideia miresgarriak esperientzia sentsorialetik eta ingurunearekiko elkarreraginetik datozenak dira. Descartesek dio ideia hauek sentimenen bidez lortzen direla eta, beraz, kontingenteak eta sortzetikoak baino seguruagoak direla. Ideia egingarriei dagokienez, Descartesek ez ditu esplizituki lantzen bere obran. Hala ere, irudimena eta dauden elementuen konbinazioa oinarri hartuta ideiak eraikitzeko giza gaitasunari buruz ari dela interpreta daiteke. Laburbilduz, Descartesen arabera, sortzetiko ideiak funtsezkoak eta unibertsalak dira, adbentiziak esperientzia sentsorialean sortzen dira eta eginkariak irudimenetik eratorritako eraikuntza mentaltzat har daitezke.

(15,16,20,21,23) Ilustrazioaren ezaugarri nagusiak->

1. Arrazoiaren eredu berri bat. Lehenik eta behin, arrazoi enpiriko eta analitikoa:enpirismoak egindako kritikaren ondorioz, eta zientzia garatzearen ondorioz, esperimentua eta gertakariak nagusitzen dira ezagutza zientifikoa (esperientziatik abiatzen dena) finkatzeko orduan. Bigarrenez, arrazoi kritikoa: arrazoiaz kanpoko aginpideen kontra (tradizio, autoritate, aurreiritzi eta superstizioen kontra) jotzen du Ilustrazioak, eta arrazoiaren beraren autokritika bultzatzen du. Eta hirugarrenez, arrazoi autonomoa: arrazoia (tradizio edota autoritate ororen gidaritza alboratuz) gidari bakarra da gizakiarentzat. 2. Aurrerapenaren ideia. Gizakia etengabeko perfeziorantz (aurrerapenerantz) daraman bidea bezala ikusten da historia.
Arrazoia erabilita, natura menperatzea eta gizateria ongizate materialera eta zoriontasunera ailegatzea posiblea zela uste zuten ilustratuek. Izan ere, aurrerapen zientifikoa ukaezina zen, eta horrek munduari buruzko ikuskera baikorra sorrarazten zuen. 3. Tolerantzia. Ilustratuek ideia politiko aurrerakoiak defendatzen bazituzten ere, aski ondo suma daitezke haiengan burgesiaren mugak: ausartak erlijioari dagokionez, baina zurrunak politikan. Horrela, hitzarmen sozialaren teoriak zabaldu egin ziren, baina gutxi batzuek bakarrik defendatu zituzten ideia benetan demokratikoak eta berdintzaileak. 4.Erlijio arrazionala. Ilustratu asko erlijioaren interpretazio arrazionala egiten saiatu ziren, Deismo izenekora iritsiz. Deismoaren arabera, Jainkoa sortzailea eta ordenatzilea da, baina gizakiak ezin du ezagutu; erlijio guztien Jainkoa bera da; errebelazioa alferrekoa da; eta mirakuluak irrazionaltzat baztertzen dira. 5.

Askatasuna

Pentsamendu askea eta adierazpen-
askatasuna ezinbesteko baldintzak dira arrazoiaren erabilera publikoa ahalbideratzeko. Askatasunak gizakiari burujabetasuna ematen dio, baita adin nagusitasuna ere, eta hori mesedegarria da gizadiaren aurrerapenerako. Kanten ustez, erlijio- inposizioa da kaltegarriena. 6. Natura.Kantek naturala dena ere bilatu zuen bere filosofian, baina mundu fisikoa eta giza mundua bereizi zituen. Mundu fisikoan newtoniar eredua onartu zuen, zeinaren arabera natur lege berek fenomeno material guztietan determinismo zorrotzez gobernatzen duten. Aitzitik, giza munduan, naturalena da gizakiak askatasunez jardutea.

(BESTE ALDEKO 2. AZKEN PARTEA) Laburbilduz, Descartesen ikuspuntutik, enpirismoak arrazoimenaren gaineko esperientzia sentsoriala ezagutza-iturri nagusi gisa lehenesten duen filosofia adierazten du, sortzetiko ideiak baztertuz eta behaketak eta esperimentazioak giza adimenaren eraketan duten garrantzia nabarmenduz. 

(15,16,20,21) Intukzioa eta dedukzioa. Analisia eta sintesia

Descartesek ezagutzarako ikuspegi zorrotza garatu zuen ebakiaren eta dedukzioaren bidez, baita analisia eta sintesia ere. Ebakiak arazo edo kontzeptu konplexu bat zati sinpleagoetan eta ulergarriagoetan banatzea dakar. Descartesek arazo bakoitza bere elementurik oinarrizkoenetara murriztearen alde egin zuen, azterketa- eta ulermen-prozesua erraztuz.
Dedukzioa, bestalde, inferentzia logikoari dagokio, oinarrizko printzipioetatik abiatuta. Ebakidurak egin eta arazo baten atal indibidualak aztertu ondoren, Descartesek ezagutza dedukzioaren bidez berreraikitzea bilatzen zuen, funtsezko ideia zalantzaezinetatik ondorio logikoak ateraz. Analisiari eta sintesiari dagokienez, Descartesek analisia aplikatzen zuen bere funtsezko osagaietan arazoak deskonposatzeko, eta sintesiak, berriz, zati horiek berreraikitzea eta osotasun koherente batean integratzea eskatzen zuen. Ikuspegi metodologiko horrek, ebakiduran eta dedukzioan oinarrituak, analisiarekin eta sintesiarekin batera, metodo kartesiarra islatzen du, bere gogoeta filosofikoetarako funtsezkoa den ezagutza argi eta agerikoa lortzeko. 

(12,18)Enpirismoaren ezaugarri nagusiak

Descartesek, arrazionalista batek, arrazoimenaren eta gogamenaren nagusitasunean sinesten zuen ezagutzaren iturri nagusi gisa. Bestalde, enpirismoak dio ezagutza esperientzia sentsorialetik datorrela nagusiki. Descartesen ikuspegitik, enpirismoaren ezaugarri nagusiak honela laburbil daitezke: 1. Esperientzia sentsorialean oinarritua: enpirismoak dio ezagutza oro sentimenen bidezko esperientzia zuzenetik datorrela. Horren arabera, ez dago a priori kontzepturik; ezagutza oro behaketatik eta esperientzia sentsorialetik dator. 2. Sortzetiko idei: Descartesen aurka, enpiristek ukatu egiten dute giza gogamenean sortzetiko ideiarik badela. Haien ustez, jaiotzean burua "taula arrasa" bat da, zentzumen-esperientziarekin pixkanaka betetzen dena. 3. Enfasia behaketan eta esperimentazioan: enpiristentzat, ezagutza lortzeko metodo nagusia behaketa zuzena eta esperimentazioa dira. Hau ez dator bat metodo kartesiarrarekin, zeinak erreflexioa eta dedukzio arrazionala errazten baititu. 4. Substantziaren kontzeptuari kritika: enpiristek substantziaren nozioa zalantzan jartzen dute, Descartesek aurkezten duen bezala. Argudiatzen dute ezin dugula substantzia bezalako entitate abstraktuen berri izan, baizik eta gure pertzepzio eta sentsazioena bakarrik. 5. Ikuspegia probabilitatean eta indukzioan: Descartesek bere baieztapenetan ziurtasun absolutua bilatzen duen bitartean, enpiristak prest daude probabilitatea eta indukzioa ezagutza eskuratzeko bitarteko baliagarri gisa onartzeko. 

(12,15,21, 23) Pasioak eta askatasuna ->

Grinak eta askatasuna berez lotuta daude giza esperientzian. Descartesek uste zuen askatasuna giza nahimenaren funtsezko ezaugarria zela, geure arrazionaltasunaren arabera aukeratu eta jarduteko aukera emanez. Hala ere, grinek askatasun hori oztopa dezakete gure erabakietan eta ekintzetan eragitean. Descartesek pasioak identifikatu zituen, gure judizio arrazionala lainotu eta modu irrazionalean edo oldarkorrean jokatzera eraman gaitzaketen emozio edo bulkada gisa.
Grina horiek, hala nola maitasuna, gorrotoa, beldurra edo haserrea, kanpoko munduari buruz egiten ditugun pertzepzio eta judizioetatik sortzen dira. Descartesen ikuspuntutik, benetako askatasuna lortzeak grina horiek menperatzea dakar, arrazoimena haien gainetik jarriz. Horrek nahimenaren etengabeko ariketa eta pentsamendu kritikoaren erabilera eskatzen du egia-denaren eta faltsu-denaren, baliagarri-denaren eta kaltegarri-denaren artean bereizteko. Prozesu honen bidez, kanpoko eraginetatik askatu gaitezke eta arrazoimenaren bidea jarraitu autodeterminaziorantz eta benetako askatasunerantz. Laburbilduz, Descartesentzat, grinak giza askatasunarentzako erronka dira, baina, era berean, gure hautapen- eta autonomia-gaitasuna gauzatzeko eta indartzeko aukera eskaintzen dute.

(12) Zalantza metodikoa eta lehen ziurtasuna:cogito

> Zalantza metodikoa funtsezko abiapuntua da Deskartesen filosofian. Argudiatzen du ezagutza sendo eta egiazkoa lortzeko, egiazkotzat hartzen dugun guztia zalantzan jarri behar dugula. Horrek gure zentzumen-pertzepzioak eta jasotako irakaskuntzak zalantzan jartzea ere esan nahi du. Descartes-ek iradokitzen du zalantza metodikoak aukera ematen digula zalantzazkoa dena eta zalantzazkoa dena bereizteko. Dena zalantzan jartzean, ordea, Descartesek galdera bati egin behar dio aurre: ba al dago zalantzan jar ezin daitekeen zerbait? Horrela iristen da bere printzipio famatura: "Cogito, ergo sum" (Pienso, luego existo). Berarentzat, gauza guztiak zalantzan jartzeak esan nahi du zerbait zalantzan dagoela, hau da, bera. Lehen ziurtasun horretatik abiatuta, Descartesek bere sistema filosofikoa eraikitzen du, pentsalari baten existentzia ukaezina dela argudiatuz. Oinarri horretatik abiatuta, ezagutza segurua berreraikitzen eta kanpoko munduaren eta Jainkoaren errealitatea ezartzen saiatzen da. Laburbilduz, Descartesentzat zalantza metodikoa eta kokotxoa dira bere filosofia eraikitzeko zutabeak, egiazko ezagutza bilatzeko oinarri sendoa emanez.