Bioelementuak eta Biomolekulak: Oinarrizko Kontzeptuak

Bioelementu primarioak

Izaki bizidunen molekulak osatzen dituzte, eta materia biziaren %96 dira.

Karbono atomoen ezaugarriak

• Tetrabalentzia: Karbonoak lau lotura orbital ditu, tetraedro itxuran kokatuak. Lotura horiek egonkortasun handia ematen diote eta molekula tridimensionalen kantitate handia eratzea ahalbidetzen dute.
• Elkarrekin lotzeko gaitasuna: Karbono atomoak elkarrekin lot daitezke, lotura bakunen, bikoitzen eta hirukoitzen bidez, kate luze lineal, adarkatu eta ziklikoak eratuz (kate hidrokarbonatuak). Gaitasun horri esker, molekula anitzak eta konplexuak sortzen dira.

Funtzioak

• CHON: Izaki bizidunen molekulen oinarrizko osagaia dira.
• S: Proteina askoren osagaia.
• P: Fosfatoak eratzen dituzte, eskeletoetan nahiz hortzetan agertzen dira eta tanpoi-ekintza dute.

Bioelementu sekundarioak

Gehienetan forma ionikoan ageri dira, kantitate txikitan.

Funtzioak

• Na, K, Cl: Mintzeko gradienteak sortzen dituzte, nerbio-bulkaden transmisiorako.
• Ca: Muskuluen uzkurduran, odolaren koagulazioan eta nerbio-bulkadaren transmisioan parte hartzen du. Eskeleto-egitura osatzen du.
• Mg: Klorofilaren molekulan ageri da, katalizatzailetzat erreakzio kimiko askotan.

Oligoelementuak

Izaki bizidunetan presentzia duten eta funtzio katalitikoak dituzten elementu kimikoak dira; presentzia hori funtsezkoa da funtzionamendurako. Ez daudenean, gabezia-gaixotasunak sortzen dira, baina metaketa jakin bat gaindituz gero, intoxikazioa sortzen dute.

Biomolekulak

Materia bizia osatzen duten elementu kimikoak konbinatu egiten dira konplexutasun-maila desberdineko molekulak sortzeko, eta horiek izaki bizidunak osatzen dituzte. Konposatu horiek biomolekulak dira. Isolatzeko zentrifugazioa erabiltzen da.

Biomolekulen sailkapena

1. Ez-organikoak: Ura, gatz mineralak eta gas batzuk.
2. Organikoak: Gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak.

Biomolekula organikoen propietateak

Guztiek funtzio bat dute izaki bizidunen barruan, formaren eta tamainaren araberakoa. Molekula organikorik gehienak makromolekulak dira, 30 molekula bakun desberdinen loturaz osaturiko polimeroak.

Biomolekuletako talde kimikorik ugarienak

• 1. Alkohola: Hidroxilo taldea.
• 2. Aldehidoak eta zetonak: Karbonilo taldea.
• 3. Azido karboxilikoak: Karboxilo taldea.
• 4. Esterra: Esterifikazio-erreakzioa.
• 5. Aminak: Amino taldea.
• 6. Amidak
• 7. Fosfatoak