Bigarren Errepublikako erlijio, nekazaritza eta hezkuntza erreformak eta 1933ko krisia

Resumen

Testuak Bigarren Errepublikaren lehen urteetako erreformak azaltzen ditu: erlijio-erreformak, Nekazaritza Erreformaren legea eta horren geldotasuna, hezkuntza-apustua eta eskualde estatutuak. Gainera, Casas Viejas-eko gertaera eta 1933ko krisia nola sakondu zen ikasiko du irakurleak.

Puntos clave

1932ko urtarrilean dibortzioa baimendu, hilerriak sekulartu eta Jesusen Lagundia desegin zen.
1932ko irailean Nekazaritza Erreformarako Oinarrien Legea onartu zen, lurrak desjabetzeko eta nekazarien artean banatzeko aukera emanez.
Erreforma ia erabat etenda gelditu zen 1933an eskuindarrek hauteskundeak irabazi zituztenean.
1931n analfabetismo-tasa altua zen, eta hezkuntza modernizaziorako tresna gisa hartu zen.
Katalunia Estatutua lortu zuen; Esquerra Republicana de Catalunya irabazi zuen hauteskundeetan eta Francesc Macià izendatu zuten presidente.
1933ko urtarrilean Casas Viejas-eko gertaera tragikoa izan zen, guardia-talde batek nekazarien aurka tirokatu zituenean.
1933an langabeziak gora egin zuen, eta PSOEk babesa kendu zion Azañari.

Ponte a prueba

1932ko Erreformak: Erlijioa eta Nekazaritza

Erlijio-erreformak

1932ko urtarrilean, dibortzioa baimentzea, hilerriak sekulartzea eta Jesusen Lagundia desegitea erabaki zen. Kongregazio Erlijiosoen Legea onartu zen, jendeaurreko ekitaldietako gurtza arautu zen eta gurtzaren eta kleroaren finantzaketa publikoa ezabatu zen.

Nekazaritza Erreforma

1932an, Gobernuak nekazaritza-erreformarako lege-proiektu bat aurkeztu zuen Gorteetan, eta lurjabeak proiektu haren aurka agertu ziren. Sanjurjo jeneralaren estatu-kolpeak huts egin ondoren, irailean onartu zen Nekazaritza Erreformarako Oinarrien Legea. Lege hark aukera ematen zuen mota jakin batzuetako lursailak desjabetzeko —kalte-ordainak emanez trukean— eta desjabetutako lurrak nekazarien artean banatzeko. Legearen aplikazioa atzeratu zen hainbat arrazoirengatik: legearen konplexutasuna, burokraziaren geldotasuna, lurjabeen erresistentzia, besteak beste. Erreforma ia erabat etenda gelditu zen eskuindarrek 1933an hauteskundeak irabazi zituztenean.

Hezkuntza: Errepublikaren Apustua

1931n, analfabetismo-tasa altua zen, eta hezkuntza klase xumeen berrerospen eta herrialdearen modernizaziorako tresna gisa hartu zuten errepublikanoek. Helburu hauek finkatu ziren:

Urtean 5.000 ikastetxe publiko sortzea.
Irakasleen prestakuntza hobetzea.
Laikotasuna ezartzea.

Eskualde Estatutuak eta Autonomia

Kataluniako Estatutua

Azañak Kataluniako estatutu-proiektuaren alde egin zuen, Espainiaren egituraketa berri baten baitan lotu zion Katalunia Errepublikari. 1932ko irailean, bultzada handia jaso zuen estatu-kolpeak huts egin izanaren ondorioz. Autonomia Estatutuaren arabera, Generalitatek gobernu-ardura izango zuen Katalunian. Kataluniako Parlamenturako hauteskundeak egin ziren, eta Esquerra Republicana de Catalunya atera zen irabazle. Francesc Macià izendatu zuten presidente.

Euskal Estatutuaren Eztabaida

Gipuzkoako, Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako probintzietako ordezkariek estatutu-proiektu bat sinatu zuten. Eskuina agintera iritsi zenean, bertan behera gelditu zen estatutuaren gaineko eztabaida Gorteetan.

Gizarte Auzia eta Gatazkak

Casas Viejas: Gertaera Tragikoa

PSOEk lasaitasuna eskatu zuen erreformei bide emateko. Oinarriek ekimen iraultzaileak antolatu zituzten, hobekuntzak eskatuz. Anarkistek greba iraultzailearen eta matxinada armatuaren alde egin zuten. Gertaera larriena 1933ko urtarrilean gertatu zen Casas Viejas (Cádiz) herrian. Lanik gabeko jornalariek Guardia Zibilaren kuartel-etxeari eraso zioten. Erasoko guardia-talde bat bidali zuten matxinada zapaltzera, eta buruzagi anarkistaren etxea erre eta haren senideak tirokatu zituzten, baita errenditutako nekazariak fusilatu ere.

1933ko Krisia eta Amaiera

1933an krisia larriagotu egin zen. Langabeziak gora egin zuen, eta horrek haserrea eta liskarrak sortu zituen. Azañaren gobernuak akidura (desgaste) itxura eman zuen. PSOEk babesa kendu zion Azañari, eta eskuinekoak antolatu ziren. Alcalá-Zamorak konfiantza ukatu zion Azañari.

Preguntas frecuentes

Zer erabaki zen 1932ko erlijio-erreformetan?

1932ko urtarrilean dibortzioa baimentzea, hilerriak sekulartzea eta Jesusen Lagundia desegitea erabaki zen. Kongregazio Erlijiosoen Legea onartu zen eta gurtzaren eta kleroaren finantzaketa publikoa ezabatu zen.

Zergatik ez zen Nekazaritza Erreforma behar bezala aplikatu?

Legearen aplikazioa atzeratu zen legearen konplexutasunagatik, burokraziaren geldotasunagatik eta lurjabeen erresistentziagatik. Erreforma ia erabat etenda gelditu zen 1933an eskuindarrek hauteskundeak irabazi zituztenean.

Zer gertatu zen Casas Viejas-en 1933ko urtarrilean?

Lanik gabeko jornalariek Guardia Zibilaren kuartel-etxeari eraso zioten. Erasoko guardia-talde batek matxinada zapaltzera bidali zen eta buruzagi anarkistaren etxea erre, senideak tirokatu eta errenditutako nekazariak fusilatu zituen.