Arrazionalismoa eta Enpirismoa: Oinarriak eta Ezaugarriak

Arrazionalismoa

• Gure ezagutzak arrazoitik datoz eta arrazoi horiek a priori-ko zenbait printzipiotan oinarritzen dira.
• Arrazoiaren bidezko ezagutzan konfiantza handia dago. Balio duen ezagutza bakarra arrazoiaren bidez lortzen dena da.
• Sentimenen bidezko ezagutza gutxietsi egiten da, askotan zentzumenek engainatu egiten gaituztelako.
• Ideiak jaiotzetikoak dira (a priori-koak).
• Zientzia unibertsalak beharrezkoa izan behar du eta unibertsaltasun hori ez da esperientzian oinarritzen.

Enpirismoa

• Gure ezagutza guztiak zentzumenetatik datoz eta ez dago esperientziatik igaro ez den ezagutzarik.
• Zientziak, matematikaz gain, esperientziaren datuak behar ditu. Azken datu horiek zentzumenen bidez lortzen direnak dira, hau da, pertzepzioaren bitartez.
• Dedukzioak egin beharrean (axiometatik legeak deduzitu), zientziak indukzioak egin behar ditu (datu konkretuetatik lege orokorrera heldu).
• Ideia guztiak esperientziatik datoz eta ez dago a priori-ko ideiarik.

Enpirismoaren Ezaugarri Nagusiak

• Ezagutzaren jatorria: Esperientzia da. Ez dago esperientziatik ez datorren ezagutzarik.
• Giza ezagutza mugatua da: Esperientzia bera da muga eta ezin da esperientziatik harago joan.
• Ezagutza oro ideien ezagutza da: Ideiak esperientzian ezagutzen dira. Ezagutzen dena ez dira gauzak, ideiak baizik.
• Ezin dugu jakin gauzak nolakoak diren, gure zentzumenek ahal dutena bakarrik hautematen dugu.
• Unibertsala ez da existitzen: Singularra bakarrik hauteman dezakegu; beraz, ezagutza singularra da.
• Ongia eta gaizkia ez daude esperientzian, gauzen nolakotasuna ezin baita esperientzian hauteman.
• Autore nagusiak: David Hume, George Berkeley eta John Locke.

Arrazionalismoaren Ezaugarri Nagusiak

• Arrazoia da ezagutza-iturri baliagarri bakarra; ezin gara esperientzian oinarritu.
• Ideien innatismoa: Ideien jatorria ez dago esperientzian, ulermenean bilatu behar dugu.
• Helburua arrazoi hutsean oinarritutako zientzia edo filosofia unibertsala lortzea litzateke.
• Zientzia unibertsal honen metodoa unibertsala litzateke.
• Autore nagusiak: René Descartes, Gottfried Wilhelm Leibniz, Baruch Spinoza eta Nicolas Malebranche.