Antzinako Greziako Literatura: Epopeia, Lirika eta Antzerkia

Epopeia

Ahozko transmisiorako konposatutako kantak dira, kontaketa erritmikoa eta muin narratiboa dituztenak.

• Helburua: Ekintza bat edo pasio ikaragarri bat deskribatzea.
• Ezaugarriak: Pertsonaiak eta ezaugarriak loturik daude; gaia eta gizarte giroa jasoak dira.
• Jainkoak: Protagonisten alde edo kontra agertzen dira, dena destinoaren esku dagoela erakutsiz.

Homero

Greziako bi epopeia handien egilea. Aedo-a izan zen, aristokraziaren jauregietan errezitatzen zuena. K.a. VII. mendean bizi izan zen, Kios eta Esmirna artean.

Iliada

Gerra giroa, heroien adorea eta giza pasioen indarra ditu ardatz. Troiako gerrako 51 egun kontatzen ditu. Protagonista Akiles da, eta bi ardatz nagusi ditu: Agamenonen eta Akilesen arteko eztabaida, eta Patrokloren heriotzak eragindako triskantza.

Odisea

Itsaso miresgarri eta arriskutsua. Troiako gerratik itzuleran, Ulises eta bere gizonak galdurik daude. 24 kantuz osatua, protagonista Odiseo gizatiarra eta azkarra da. Hiru zati ditu: Telemakoren bilaketa, Ulises feaziarren uhartean, eta Itakarako itzulera.

Lirika

Greziarrek lira musika tresnaren laguntzarekin abesten zuten; hortik dator lirika terminoa, barne sentimenduei ahotsa emateko. Idazle nagusiak: Safo (K.a. VII-VI), Anakreonte (K.a. 572-485), Pindaro (K.a. 521-441) eta Teokrito (K.a. 310-260).

Antzerkia

Jatorria ditiranboetan (himno koral erlijiosoak) du. Bi genero nagusi ditu:

Tragedia

Gaia giza pasioa da eta pertsonaiak mitologiatik datoz. Katarsia bilatzen du. Bilakaeran, pertsonaia gehiago gehitu ziren, koruaren indarra gutxitu eta pertsonaiak gizatiarragoak bihurtu ziren.

• Eskilo (K.a. 524-455): Tragediaren arauak finkatu zituen. Trilogiak, egun bateko iraupena, sakontasun erlijiosoa eta bi pertsonaia erabili zituen.
• Sofokles (K.a. 496-406): Tragedia perfekziora eraman zuen. Hirugarren aktorea gehitu, ekintza areagotu eta bakarrizketak erabili zituen. Lan nagusiak: Edipo Errege eta Antigona.
• Euripides (K.a. 480-406): Tragedia irauli zuen lan errealista eta ezkorrekin. Haragizko gizakia taularatu zuen eta emakumeek garrantzi handia hartu zuten bere lanetan.

Komedia

Helburua satira eta umorea erabiliz ondo pasatzea da. Gizaki apalaren bizio, akats eta grinak taularatzen ditu.

• Aristofanes (K.a. 444-385): Pertsonaia arruntak eta eguneroko hizkuntza erabili zituen.
• Menandro (K.a. 342-293): Pertsonaia arrunt eta biziotsuak irudikatu zituen.