Antzinako Erregimena eta Ilustrazioa: Gizartea, Politika eta Zientzia Euskal Herrian

Antzinako Erregimena eta Ilustrazioa: gizartea, politika eta zientzia

Estamentua

Estamentua: Antzinako Erregimeneko gizarte gerarkikoaren talde txikia.

Despotismo ilustratua

Despotismo ilustratua: 18. mendean sortu zen formula politikoa. Planteamendua esaldi honek islatzen du: "dena erriarentzat, baina erriarik gabe".

Nekazaritza exodoa

Nekazaritza exodoa: nekazariek beren lurrak utzi eta modu handian hirietara joatea, nekazaritza inguruetako herriak ia jenderik gabe utziz.

Azkoitiko zalduntxoak

Euskal Herriaren Adiskideen Elkartea sortu zuten jaun ilustratu azkoitiarrek. Pertsonaia nabarmenetako bat Frantzisko Xabier Munibe izan zen, Peñafloridako kondea.

Sufragio unibertsala

Sufragio unibertsala: salbuespenak kenduta, hiritar guztiei parte hartzeko eskubidea ematen diena.

Entziklopedia

Entziklopedia: zientzietako, arteetako eta lanbideetako hiztegi arrazoitua.

Espainiako Borboiak

Ondorengotza gerrarekin hasi zen, baina gerra hori 1713. urtean amaitu zen Utrechteko Ituna onartu zenean. Itunaren bidez Felipe V.a onartu zen Espainiako errege gisa, eta Borboien dinastia hasi zen agintzen.

Felipek politika zentralista bultzatu zuen eta Decretos de Nueva Planta deiturikoen bidez, Aragoiko Koroako lurraldeetako foruak indargabetu zituen.

Felipe V.ak Luis XIV.ari utzi zion Espainiako tronua, Frantziako tronua eskuratu nahi zuelako. Luis I.a laster hil zen, 17 urte gobernatu ondoren. Felipek, azkenean, Frantziakoa eskuratu ez zuen arren, Espainiako tronua berreskuratu zuen. Hil zenean, bere seme Fernandok hartu zuen tronua; Fernando hil zenean, bere anaia erdia, Karlos III.ak, hartu zuen bere lekua.

Elhuyar anaiak

Joan José eta Fausto Elhuyar Zubize anaiak izan ziren. Biak Logroñon jaio ziren 1754. urtean. Gazteak zirenean kimika eta mineralogia ikasketak hasi zituzten Parisen. Wolframa banatzea lortu zuten Bergarako Mintegian.

Fausto Espainia Berriko meatzaritza zentroaren zuzendari nagusi izendatu zuten, eta bere lehen aldiak Mexikon izan ziren. Juan José Joan José, oraingo Kolonbiako meatzetan lan egin zuen eta Mutis-en espedizio botanikoan parte hartzeko aukera izan zuen.

Hazkunde demografikoa

Jaiotza-tasa mantendu zen eta heriotza-tasa apurka-apurka jaitsi zen. Horren ondorioz, biztanleria hazi egin zen. Medikuntza eta higiene hobetu zirenez, jendetsuagoak ziren herriak eta hiriak sortu ziren.