Al-Andalus eta Erdi Aroko Erresuma Kristauak: laburpena

Resumen

Dokumentuak Al-Andalus musulmanaren historia laburbiltzen du, Kordobako kaliferriaren desagerpenetik taifa erresumetara, almorabide eta almohadeen menpekotasunera eta Penintsulako birkonkistara arte. Halaber, Iruñeko Erresuma, Navas de Tolosako Gudua, Erdi Aroko Gorteak eta Aragoiko Koroaren eraketa azaltzen ditu. Ikasleak garai honetako gertaera nagusiak eta prozesu politikoen arteko loturak ulertuko ditu.

Puntos clave

Kordobako kaliferria 929tik 1031ra iraun zuen, eta 1031n desagertu zen taifa erresuma independenteetan banatuz.
Taifa garaia birkonkistaren garai loratuena izan zen; XIII. mendean Granada zen biziraun zuen taifa bakarra.
Almorabideak XI. mende bukaeran sartu ziren Penintsulan, eta almohadeek XII. mendean haien inperioa desegin zuten.
Mozarabiarrak 711tik Al-Andalusen bizi ziren kristauak ziren, zerga bereziak ordainduz beren erlijioa eta kultura mantentzen zituzten.
Navas de Tolosako Gudua (1212) almohadeen aurkako bataila erabakigarria izan zen, eta ondoren Kordoba konkistatu zen.
Aragoiko Koroak XI. mendean sortu eta XIII. mendean Mediterraneoa menderatu zuen; 1714an errenditu zen.

Ponte a prueba

Kordobako Kaliferria (929-1031)

Al-Andalusek bizi zuen garai politiko garrantzitsua izan zen. Kristauek zergak ordaintzen zituzten konkistatuak ez izateko. Al-Andalus Europan ospe handikoa bihurtu zen, ekonomia oparoa eta kultura zein artearen zabalkunde izugarria izanik.

X. mendearen bukaeran, Al-Mansurrek diktadura militarra ezarri zuen. Bere semeek diktadurarekin jarraitu nahi izan zuten, baina horrek gerra zibilak piztu zituen (1007-1031). Gerra amaitzean, kaliferria desagertu eta batasun politikoa hautsi zen, taifa erresuma independenteetan banatuz.

Taifa Erresumak

Kordobako kaliferria desegitean (1031) sortutako erresuma musulman independenteak dira. Kulturalki eta ekonomikoki aberatsak izan arren, almorabide eta almohadeen menpe egon ziren. Taifa garaia birkonkistaren garai loratuena izan zen, eta XIII. menderako Granada zen biziraun zuen taifa bakarra.

Almorabideak eta Almohadeak

Jatorri afrikarreko musulmanak ziren:

Almorabideak: XI. mende bukaeran sartu ziren Penintsulan, taifen laguntza eskaerari erantzunez. Al-Andalus militarki okupatu zuten, baina XII. mendean almohadeen erasoek euren inperioa desegin zuten.
Almohadeak: Taifa musulmanak bere gain hartu zituzten eta hiriburua Sevillan ezarri zuten. XIII. mendean inperioa desagertu zen, kristauek gune musulman guztiak mendean hartu zituztenean.

Mozarabiarrak

711. urteaz geroztik Al-Andalus bizi ziren kristauak dira. Zerga bereziak ordaintzearen truke, haien erlijioa eta kultura mantendu zituzten. Garai hartako arteari mozarabiar deitu zitzaion. Birkonkistak indarra hartzean, askok iparraldera alde egin zuten, birpopulatze prozesuetan parte hartuz.

Birkonkista

Musulmanak Iberiar Penintsulatik kanporatzeko prozesua da (IX. mendea - 1492). Gaztelako eta Aragoiko erresumak izan ziren protagonista nagusiak. Etapa garrantzitsuenak:

XI-XII. mendeak: Tajo eta Ebro ibaien konkista.
XIII. mendea: Almohadeen kanporatzea eta hegoaldearen konkista.

Iruñeko Erresuma

IX. mendean Eneko Haritzak sortutako erresuma kristaua da. Hasieran, Tuterako Banu Qasiarren laguntzarekin aliatu ziren. X. mendean Ximenotarrekin harremanak aldatu eta kristauekin aliantzak egin zituzten. Antso III.a hiltzean, erresuma banatu egin zen, baina XII. mendean independentzia berreskuratu zuten.

Navas de Tolosako Gudua (1212)

Kristau eta musulman almohadeen arteko bataila erabakigarria izan zen. Leon, Gaztela, Portugal, Aragoi eta Nafarroako erregeek bat egin zuten. Garaipen honen ondoren, Kordoba konkistatu zuten eta musulmanak Granadara zokoratu zituzten.

Erdi Aroko Gorteak

XII. mendetik aurrera sortutako erakunde politikoak dira, aholkularitza funtzioa zutenak. Hiru estamentuk parte hartzen zuten: eliza, noblezia eta herriaren ordezkariak. XVI. mendean diputazioak sortu ziren, baina denborarekin indarra galdu zuten.

Aragoiko Koroaren Eraketa

XI. mendean sortu eta XII. mendean Ebro harana konkistatu zuten. XIII. mendean Bartzelonarekin elkartu eta Mediterraneoa menderatu zuten. 1714an, gerra dinastiko baten ondoren, errenditu egin ziren.

Preguntas frecuentes

Zer izan ziren taifa erresumak?

Kordobako kaliferria desegitean (1031) sortutako erresuma musulman independenteak ziren. Kulturalki eta ekonomikoki aberatsak izan arren, almorabide eta almohadeen menpe egon ziren.

Noiz gertatu zen Navas de Tolosako Gudua?

1212an gertatu zen, kristau erresumen eta almohadeen arteko bataila erabakigarria izan zen. Garaipen horren ondoren Kordoba konkistatu zuten.

Nor ziren mozarabiarrak?

711. urteaz geroztik Al-Andalusen bizi ziren kristauak ziren. Zerga bereziak ordainduz beren erlijioa eta kultura mantendu zituzten.