Análise de 'Os Pinos': Métrica, Temas e Símbolos de Pondal

Análise do poema "Os Pinos" de Pondal

Métrica

A estrutura métrica é 7-, 7a, 7a, 7b*, 7-, 7c, 7c, 7b*. A rima b* é sempre aguda. A rima é consoante. O primeiro e o quinto verso son versos brancos ou sen rima, pero teñen tamén 7 sílabas.

Análise interpretativa

Quen fala no poema?

Na primeira estrofa, a voz poética fai unha pregunta aos piñeiros (os rumores) e estes dan a súa resposta desde a segunda estrofa ata o final. Por iso, na segunda estrofa comeza con comiñas ("...") e ao final péchanse.

En que momento e lugar acontece?

A acción desenvólvese pola noite, como indica a presenza do luar. O vento, ao pasar entre os piñeiros, produce un ruído, un son no que o poeta supoñía que había palabras. O escenario é unha costa, seguramente á beira do mar na zona de Bergantiños. O rumor dos piñeiros é a resposta que se transcribe a continuación.

Cal é a mensaxe dos piñeiros?

Desde a segunda ata a décima estrofa, os piñeiros transmiten a súa mensaxe, que se pode resumir en dous puntos clave:

• Que Galicia e os galegos non esquezan as ofensas e as inxurias recibidas.
• Que debemos espertar do noso soño, xa que para Pondal estabamos a vivir adormentados.

Esta é unha chamada clara ao Rexurdimento.

Que se di na terceira estrofa?

Afirma que os "bos e xenerosos" son os que entenden a mensaxe que chama ao Rexurdimento da lingua e da cultura galegas. Pola contra, os "feridos e duros" son os galegos ignorantes que non comprenden esta chamada e non axudan a ese rexurdimento.

Que se di na cuarta estrofa?

Anuncia que chegaron os tempos de que haxa poetas (os bardos) que entendan a mensaxe dos piñeiros. A voz dos piñeiros pregoa a redención da nación de Breogán, sendo unha chamada á liberdade de Galicia.

Que se di na quinta estrofa?

Indica que os fillos de Galicia xa se están a dispoñer para combater pola liberdade da súa terra, para deixar de aturar o insulto de ser considerada unha simple rexión.

Que se di na sexta estrofa?

É unha mensaxe para que Galicia se aproxime a Portugal (Lusitania), xa que xuntos poden compartir un destino común.

Que se di na sétima e oitava estrofas?

É unha mensaxe dirixida ás mulleres galegas. Reclámalles que lles ensinen á súa prole (fillos) os "fortes acentos" da lingua propia e non o castelán, que para el é unha "lingua branda". Tamén lles pide que lles transmitan aos fillos a nosa historia.

Que se di na novena estrofa?

A "estima" e a dignidade dun pobo non se conseguen chorando, senón erguendo a voz cun son forte, semellante ao que farían as armas de Breogán.

Que dúas instrucións se dan na última estrofa?

A última estrofa, que resume todo o himno, dálle dúas ordes ao pobo galego:

1. Que se preparen ("aparellade os peitos") para un "glorioso afán", é dicir, para un traballo moi custoso.
2. Que loiten polo dereito de Galicia ("os eidos de Breogán").

Temas clave na poesía de Pondal

Celtismo

Pondal cre que a base do pobo galego é celta. Os antigos celtas serían os nosos devanceiros, a orixe da estirpe ou "raza" galaica. Moitos dos seus poemas fan alusión aos feitos e figuras de heroes celtas, reais ou inventados, presentados como paradigma da forza, do valor e do sentido da dignidade. Galicia pasa a ser denominada "nación" ou "fogar" de Breogán, en alusión ao seu papel de xefe celta galaico.

O celtismo galego aséntase nun conxunto de lendas irlandesas, en concreto no Leabhar Gabhála (o "Libro das invasións"). Este libro narra como Brath, fillo de Dea e pai de Breogán, partiu da Escitia grega con 65 barcos, chegando á Península Ibérica. Alí desembarcaron e diríxense ao noroeste, trabando polo camiño tres grandes batallas. Finalmente, Breogán funda a cidade de Brigantia (A Coruña) e erixe alí unha torre (a Torre de Breogán), no lugar onde hoxe está a Torre de Hércules. Desde o alto da torre, o seu fillo Ith ve ao lonxe unhas luces e decide investigar que son, a pesar de que Breogán non estaba de acordo. Cando Ith chega á illa (Irlanda), preséntase en Tara e fala moi ben dela aos tres reis que a gobernan. No regreso, Ith sofre unha emboscada e é asasinado. Lughaidh, o seu fillo, trae o corpo a Brigantia, e os outros fillos de Breogán, comandados por Donn e Cumargein, conseguen desembarcar en Irlanda, vencendo logo de moitas batallas. Os deuses irlandeses, os Tuatha Dé Danann (fillos da deusa Danu), quedaron coa illa.

Pondal escolle a figura de Breogán por ser un grande heroe celta, presente nas lendas galegas e irlandesas, que pasa a ser o símbolo do pobo galego e da súa historia mítica.

Bardismo

Pondal atribúese a si mesmo o patriótico e aristocrático papel de "bardo" do pobo galego. Os bardos eran sacerdotes, poetas e adiviños celtas que gardaban e transmitían poeticamente a sabedoría da tribo e informaban do seu pasado ás novas xeracións. Pondal concibe a súa obra poética como unha especie de revelación aos galegos do seu tempo dun pasado celta glorioso. Isto orixina unha actitude de exaltación por parte do poeta e un sentimento de superioridade sobre o común dos mortais. Ser "bardo" é unha tarefa ingrata; é un ser solitario, atormentado e incomprendido.

Iberismo

Nalgúns poemas, Pondal soña coa futura unidade ibérica, con Galicia facendo o papel de ponte entre hispanos e lusitanos. A súa obra Os Eoas explícase en boa medida desde esta perspectiva. O idioma galego serve para establecer un vínculo de unión entre galegos e portugueses.

Helenismo ou Clasicismo

Ademais do pasado celta, Pondal admira profundamente o pasado de Esparta. O helenismo ponse de manifesto na mención de personaxes históricos e míticos da Grecia clásica (Dafne, Leónidas...), no tema da morte heroica e gloriosa en combate e no emprego de cultismos gregos.

Misticismo panteísta

A natureza ocupa un lugar moi importante na poesía de Pondal. Pode aparecer personificada ou con valor de símbolo. As árbores, o vento ou as aves son capaces de escoitar e falar. Teñen unha mensaxe que transmitir, como en "Que din os rumorosos", ou actúan como confidentes.