1978ko Konstituzioa eta 1979ko Gernikako Estatutua: laburpena

1978ko Konstituzioa

1. Kokapena

• Testu mota: Lehen mailakoa, juridiko-politikoa, kolektiboki idatzia.
• Egileak: 7 kideko taldea (UCD, PSOE, PCE, AP, Gutxiengo Katalana); euskal nazionalistek ez zuten parte hartu.
• Onarpena:
  • Gorteetan: 1978/10/31
  • Erreferenduma: 1978/12/6 (%88 alde)
  • Argitalpena (BOE): 1978/12/29
• Testuingurua: Trantsizio demokratikoa (Suárez - UCD), diktaduraren amaiera.

2. Edukiaren Analisia

• Helburua: Estatu demokratiko baten oinarri juridikoak ezartzea.
• Egitura:
  • Sarrera: Juan Carlos erregearen adierazpena
  • 6 artikulu (garrantzitsuenak behean)
  • 2 xedapen (gehigarria eta indargabetzailea)

Artikulu Nagusiak

• 1. Artikulua:
  • Espainia = zuzenbideko estatu sozial eta demokratikoa.
  • Printzipioak: berdintasuna, justizia, pluralismo politikoa.
  • Subiranotasuna: herriarena.
  • Gobernu forma: monarkia parlamentarioa.
• 2. Artikulua:
  • Espainia = nazio bakarra, baina nazionalitateak onartzen dira.
  • Autonomia eskubidea aitortzen da (erkidegoen sorrera).
• 66., 98. eta 117. artikuluak:
  • 66. Legegintza: bi ganberetako Gorteak.
  • 98. Botere betearazlea: Gobernua (Gobernuburua eta ministroak).
  • 117. Botere judiziala: epaile independenteak.
• 143. Artikulua:
  • Autonomia erkidegoen sorrera: bide arrunta (143) vs. bide azkarra (151).
• Xedapen Gehigarria:
  • Foru eskubideen aitortza, Konstituzioaren barnean.
• Xedapen Indargabetzailea:
  • 1839ko eta 1876ko foru abolizioen indargabetzea.

3. Garrantzia

• Trantsizioko testurik esanguratsuena.
• Alderdi anitzen arteko adostasuna giro gatazkatsuan.
• Gaur egun indarrean dago.
• Autonomia estatutuen oinarria.
• Europar demokrazia liberalen parekoa.
• Europar Batasunean eta OTANen sartzea ahalbidetu zuen (1986).

1979ko Euskal Autonomia Estatutua (Gernikako Estatutua)

1. Kokapena

• Lehen mailako testu juridiko-politikoa, kolektiboa.
• Egilea: Euskal Kontseilu Nagusia + Euskal Parlamentarien Biltzarra.
• Onarpena:
  • EAEko erreferenduma (1979/10)
  • Gorteak eta Suárez gobernua
  • Berrespena: Juan Carlos I.a (1979/12/18).
• Testuingurua: Trantsizio garaia, estatutu autonomikoen sorrera (1978ko Konstituzioaren testuinguruan).

2. Edukia

• Helburua: Euskal probintzientzako marko juridiko-politiko berria.
• Egitura: Sarrera, 5 artikulu, xedapen gehigarri bat.

Artikulu Nabarmenak

• 1. art. Euskadi = autonomia erkidegoa Espainiaren barruan.
• 2. art. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa (+Nafarroak aukera).
• 3. art. Lurralde historikoek foru-erakundeak berreskuratzeko eskubidea.
• 6. art. Euskararen koofizialtasuna, hizkuntza propioa.
• 17. art. Polizia autonomoa (Ertzaintza) sortzeko eskumena.

Xedapen Gehigarria

• Autonomia erregimenak ez du foruen uko suposatzen; eskubide historikoen eguneratzea ahalbidetzen du, beti Konstituzioaren baitan.

3. Garrantzia

• Egun indarrean dagoen araudia.
• Autogobernu handia, baina 1936ko estatutuaren antzekoa.
• Adostasun zabala, baina ez ditu nazionalismoaren eskaera guztiak betetzen.
• Zilegitasun eztabaida: konstituzioaren muga, autodeterminazioa falta.
• Etorkizunean: eguneraketa edo estatus politiko berri baten beharra?