Erdi Aroko Europa: Gizartea, Ekonomia eta Kultura

1. Estatuen eta Erreinuen Mosaikoa Iparraldean

XI. mendean, Normandiarrak Ingalaterran, Italiako hegoaldean eta Sizilian ezarri ziren. Erdialdean, Frantziako Erreinua eta Germaniako Erromatar Inperio Santua zeuden. Ekialdean, herri eslaviarrak zeuden, printzerri indartsuak osatuz, Kievekoa adibidez. Mediterraneo inguruan, Bizantziar Inperioa eta mendebaldeko erreinu kristauak zeuden.

Aldaketa Politikoa

Erregeak sendotzen zuen agintea. Parlamentua nobleziako, kleroko eta hiri batzuetako ordezkariek osatutako bilera politikoa zen. Bere eginkizuna zerga berriak edo gerrak finantzatzeko aparteko kontribuzioak onartzea zen.

2. Nekazaritzaren Hedapena

Landatutako espazioa handitu zen: basoak bota ziren, eta zingirak eta itsasoari hartutako lurrak lehortu ziren. Nekazaritza teknikak hobetu egin ziren: golde belarriduna eta bi urteko txandaketaren ordez, hiru urtekoa ezarri zen. Nekazaritzako tresnak hobetu ziren, burdina erabiliz eta ur-errotak hedatuz.

3. Hirien Berpizkundea

XI. mendean, Europa berriz urbanizatu zen. Hirien berpizkundearen arrazoi nagusia merkataritza-ekoizpenaren handiagotzea izan zen. Burguak, eskulangile eta merkatarien auzoak, sortu ziren. Hirien gobernua foruen bidez arautzen zen, eskubideak bermatzeko eta gobernu autonomoa lortzeko dokumentuak. Kontseilua eta magistratuak hiriaren agintean zeuden, eta udaletxea hiriko handikiek osatzen zuten.

Eskulangintzako Jarduerak

Jende asko lantegi txikietan aritzen zen, gremio berekoak elkartuz. Gremioen helburuak ekoizpena kontrolatzea eta gremioko kideak babestea ziren. Ekoizpena kontrolatzeko, kideen arteko lehia saihesten zen, eta lanaldiak, jaiak eta prezioak arautzen ziren. Babesa bakoitzaren ekarpen ekonomikoaren bidez gauzatzen zen. Maisua lantegiaren, erreminten eta erabilitako materialaren jabea zen. Ofizialek maisuarentzat egiten zuten lan soldata baten truke, eta ikastunek lanbidea ikasten zuten.

Merkataritza Jarduerak

Bi merkataritza mota zeuden: tokiko merkataritza, hurbileko produktuen trukeak egiten zirenean, hiri-merkatuetan, eguneroko denda iraunkorretan, produktu arruntekin; eta distantzia handiko merkataritza, urruneko lekuetatik zetozen produktuak saltzen zirenean, merkataritza-ibilbide bakoitzeko hiri nagusietan pilatzen ziren azoketan, urtean behin edo bitan.

Hiriko Gizartea

Bi gizarte-talde nagusi zeuden: hiriko handikiak, merkatari eta bankari aberatsenak eta gremio nagusietako buruak, gobernuaren jabe zirenak; eta herritarrak, gainerako biztanleak. Juduen auzoak aljamak ziren.

4. Erdi Aroko Erlijioa: Kristautasuna

Kristautasunak bi etsaien aurka borrokatu zuen: heresien eta musulmanen aurka. Heresiak Elizaren irakaskuntzaren aurkako doktrinak ziren. 1230ean, Inkisizioa sortu zen. Musulmanak Lur Santuan ezarri ziren, Kristo bizi izan zen lekuetan, eta haiek kanporatzeko, Gurutzadak antolatu ziren, espedizio militarrak.

5. Garai Hartako Kultura eta Artea

Idatzitako literatura herri-hizkuntzetan garatu zen, heroi baten gesta-kantak sortuz. Hiriko eskolak sortu ziren, katedralen edo udalen menpean, burgesia trebatzen zen lekuetan. Unibertsitateak XII. mendearen erdialdetik sortu ziren. Arte liberalak, medikuntza, zuzenbidea eta teologia irakasten ziren.

Arte Gotikoa

Arte gotikoa XII. mendearen erdialdetik XV. mendera arte garatu zen. Ezaugarri nagusiak hauek dira: harria material gisa eta pilareak euskarri gisa erabiltzea; arku zorrotzak edo ojiba-itxurakoak, erdizirkularrak baino seguruagoak, altuera handiagoa lortzea ahalbidetzen dutenak; eta estalkian, gurutze-ganga.

Katedrala eraikin gotiko aipagarriena izan zen, hiriaren agintearen sinboloa. Eraikuntzak mendeak irauten zituen, eta hiriko talde guztien ekarpen ekonomikoekin egiten zen. Normalean, gurutze latindarraren oinplanoa zuen, hiru edo bost naberekin, gurutzadura eta burualde oso garatuarekin, girola eta guzti. Barrualdean, katedralak hiru solairu zituen: arkuteriak, triforioa edo galeria kalatua, eta leihoak. Kanpoaldean, fatxadak H forma zuen, bi dorrerekin, eta bien erdian, sarrerako ateak eta arrosa-leihoa edo leiho zirkularra zeuden.

• Gizaki baten hezurrak, animalien fosilak, su baten hondarrak, ontziak, liburuak, kodexak, filmak, egunkariak.