Zelula Organuluak: Egitura eta Funtzio Nagusiak

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Biología

Escrito el en euskera con un tamaño de 6,65 KB

Lisosomak

Entzima hidrolitikoz betetako besikulak dira.

Motak (Entzimen arabera)

  • Lisosomak
  • Glioxisomak
  • Peroxisomak

Liseriketa zelularra: Gantzak, proteinak eta azido nukleikoak metabolizatzen dituzte.

Peroxisomak

Oxidazio-erreakzioetan parte hartzen duten entzimak dituzte.

Funtzioak
  1. Desintoxikazioa: Gibeleko eta giltzurrunetako zeluletan ugariak dira.
  2. Gantz azido eta aminoazidoen degradazioa.

Glioxisomak

  • Eduki amorfoko besikulak dira.
  • Erretikulu endoplasmatikoan (EE) sortzen dira.
  • Landare-zeluletan soilik (bereziki hazi oleaginosoetan).
  • Glioxilatoaren zikloan behar diren entzimak dituzte.
Funtzioa

Glioxilatoaren zikloa egitea: hazietako lipidoak gluzido bihurtzea.

Mitokondrioak

  • ADN propioa eta erribosomak dituzte.
  • Organulu polimorfoak dira (esfera edo zilindro luzatuen itxurakoak).

Atalak

  1. Bi mintz bereizten dira:
    • Barneko mintza: tolesturak ditu (gandor mitokondrialak).
    • Kanpoko mintza: jarraitua, zitosolarekin kontaktuan.
  2. Mintz arteko gunea.
  3. Matrize mitokondriala.
  4. ATPasa edo ATP sintetasa mitokondriala: gandorretan (krestetan) dauden proteina multzoa.

Funtzioak

Arnasketa zelularraren arduradunak dira, zelulek behar duten energia (ATP) lortzeko.

  • Matrizean: Krebs zikloa.
  • Barne mintzean: Arnas katea.

Beste funtzio batzuk

  • Fosforilazio oxidatiboa: ATP-a lortzeko.
  • Gantz azidoen β-oxidazioa (matrizean).
  • Mintz arteko gunean substantziak kontzentratzea (adibidez, proteinak, lipidoak...).

Plastoak: Kloroplastoak

  • Landare-zeluletan soilik aurkitzen dira.
  • Garrantzitsuenak kloroplastoak dira.

Atalak

  1. Kanpoko mintza:
    • Hialoplasmarekin kontaktuan dagoen mintz jarraitua.
    • Iragazkorra molekula txikientzat (ura, aminoazidoak...).
  2. Barneko mintza:
    • Mintz jarraitua, kanpoko mintzak inguratua.
    • Iragazgaitza ioi eta metabolitoentzat.
  3. Mintz arteko gunea.
  4. Estroma:
    • Erdialdeko gunea.
    • ADN, erribosomak, tilakoideak eta granak aurkitzen dira bertan.
    • Fotosintesiaren fase iluna hemen gertatzen da.

Funtzioak

Funtzio nagusia fotosintesia egitea da, bi fase dituena:

  • Argipeko fasea: tilakoideen mintzean.
  • Ilunpeko fasea: estroman.

Beste funtzio batzuk

  • Gantz azidoen biosintesia egitea.
  • Nitratoak erreduzitzea (nitrato → nitrito → amoniako), aminoazido eta nukleotidoen biosintesirako nitrogenoa lortzeko.

Nukleoa

Lau osagai nagusi ditu: gaineztadura nuklearra, nukleoplasma, nukleoloa eta kromatina.

  • Zelula gehienek nukleo bakarra dute, baina badira zelula binukleatuak (adibidez, hepatozitoak) eta multinukleatuak (adibidez, zelula muskular ildaskatuak).
  • Forma eta tamaina aldakorrak ditu, zelularen arabera.
  • Gehienetan zelularen erdian kokatuta dago.

Funtzioak

  • Zelularen kontrol-gunea da.
  • Informazio genetikoa gordetzen du.
  • Bertan daude ADN eta ARN (azido nukleikoak).

Osagaiak

Gaineztadura nuklearra (Karioteka)

Mintz bikoitza da. Kanpoko mintzak erribosomak ditu atxikita eta erretikulu endoplasmatiko pikortsuaren (EEP) luzapena da.

Nukleoplasma

Nukleoaren barne-ingurunea da. Gel-egoeran dagoen dispertsio koloidala da (ioiak, ura, proteinak... dituena).

Nukleoloa

Nukleoaren barruan dagoen egitura da, mintzik gabea. ADN erribosomikoa, ARNr eta proteinak ditu.

Kromatina

ADN eta histona izeneko proteinen konplexua da.

  • Mitosian edo meiosian kondentsatu eta trinkotu egiten da, kromosomak eratuz.
  • Bere funtzioa informazio genetikoa kontserbatzea eta zelula amatik zelula alabetara transmititzea da.

Mintzik Gabeko Organuluak

Erribosomak

  • ARNr-z (azido erribonukleiko erribosomikoa) eta proteinaz osatutako bi azpiunitate dituzte.
  • Azpiunitateak bananduta egoten dira hialoplasman eta proteinak sintetizatzeko elkartzen dira.
  • Zitoplasman sakabanatuta edo erretikulu endoplasmatiko pikortsuari (EEP) lotuta egon daitezke.
  • Egitura esferikoak dira.
  • Bi mota nagusi daude tamainaren arabera: 70S (prokariotoetan, mitokondrioetan eta kloroplastoetan) eta 80S (eukariotoen zitoplasman).

Funtzioa

Proteinen sintesia burutzen dute, aminoazidoak elkartuz.

Zitoeskeletoa

Proteinaz eratutako harizpi-sare konplexua da, hiru osagai nagusi dituena: aktinazko mikrozuntzak, bitarteko zuntzak eta mikrotubuluak. Luzera eta lodiera aldakorrekoak dira.

Funtzioak

  • Zelularen egiturari eusten dio.
  • Zelulari forma ematen dio eta ingurunean mugitzeko gaitasuna ematen dio.
  • Zelula kanpoko kalteetatik babesten du.
  • Zelularen banaketan (mitosia/meiosia) parte hartzen du.

Osagaiak

Mikrozuntzak (Aktinazkoak)
  • Zelularen egitura aldatzeko edo mantentzeko erabiltzen dira.
  • Luzeraz alda daitezke, zelularen zatiketan eta mugikortasunean parte hartuz.
Bitarteko zuntzak
  • Hainbat zuntz-proteinaz eratuak daude.
  • Nukleoaren mintzaren barne-egituran parte hartzen dute (xafla nuklearra).
Mikrotubuluak
  • Tubulina proteinaz eratuak daude.
  • Zelulak forma mantentzen laguntzen dute.
  • Zilio eta flageloen osagai estruktural nagusiak dira.