Zelula aniztasuna

NEURONA:

Nerbio sistemaren atala

ZELULA GLIALA:

Neurona babesten duena

OSTEOZITOA:

Hezurrak osatzen dituen zelula

ADIPOZITOA:

Gantza ehuna osatzen dituzten zelula

HEPATOZITOA:

Gibelaren zelulak

GIBELA:

Digestio aparatua osatzen duena

SARKOMEROA:

Muskuluak estutu dituen unitate anatomiko eta funtzionala da

LOKOMOZIO-APARATUA:

Lokomozio aparatuari esker gizakiak mugitu ahal gara

Materia biziaren egituraketa:

Zelula izaki bizidun guztion funtsezko unitate morfologiko eta funtzionala da.Zelulabakarrak edo zelulaniztunak izan daitezke.

Organismo zelulabakarrak:

(Bakterioak, protozooak eta legamia)
Bakterioak: Produktu hartzituak egiteko (gatza) eta antibiotikoak ekoizteko eta hondakin urak arazteko.Heste-floraren parte dira eta ezinbestekoa dira digestioa ongi egiteko.Bakterio mota batzuek gaixotasunak eragin ditzakete.(gastroenteritisa, tuberkulosia edo tetanosa).
Organismo zelulaniztunak(zelula, ehuna, organoa,sistema eta apartua).Zelula (osteozitoa):Zelulak espezializatuta daude, eta funtzio espezifikoa gauzatzen dituzte.Ehunak( hezur-ehuna):zelulen multzoa da, funtzio jakin bat betetzeko eratzen dena.Organoak (Hezurra): Hainbat ehunek osatutako gorputz atalak, funtzio jakin bat betetzen duena.Sistema (eskeletikoa):Lan bat betetzeko batu diren organoen multzoa da.Aparatua(lokomozio aparatua):Erlazionatuta dauden sistemen multzoa da.Ehunak:Organismo zelulaniztunetan, antzeko ezaugarriak dituzten zelulak elkartu egiten dira ehunak osatzeko.Organismo ornodunetan zelula mota asko daude, 200 bat inguru, baina lau ehun mota nagusitan sailka daitezke:

Nerbio-ehuna

:Bi zelula mota osatzen dituzte(neuronek eta zelula glialek).Neuronak izar forma dute eta nerbio bulkadak transmiti daiteke.

Ehun epiteliala:

Babes eta jariatze funtzioa du.Odol hodien, bihotzaren, heste meharraren eta abarren barne-paretak babes funtzioa duen ehun epitelial batez estalita daude.

Ehun-konektiboa:

Hainbat funtzio dituen ehun multzoa da;Ehun-konjuntiboa:Organoak eta ehunak lotzen ditu.Gantz ehuna:Larruazalaren azpian dago eta lipido erreserba bat da.Ehun kartilaginosoak:Giltzaduren barrualdea estaltzen du,higaduratik babesteko.Hezur-ehunak:Hezurrak eratzen ditu,eta,hortaz,mugimenduan parte hartzen du,hainbat organo babesteaz gain.

Muskulu-ehuna:

Mugimendua ahalbidetzen du

ZELULAK:

Zelulak,izaki bizidunen unitate funtzionala den aldetik,bizi funtzio guztiak gauzatzen ditu.Zelula eukariotoz inguratutako konpartimentuak daude.

Zelula eukariotoa

:Nukleoak dutenak dira.Mintzez inguratutako konpartimentuak daude,organulu izenekoak eta hainbat funtzio dituzte

Zelula prokariotoa:

Zitoplasma inguratzen eta barruan jasotzen duen zelula-mintz batek osatuta daud. Zelularen osagai guztiak igerian daude zitoplasman.Bakterioek organismo prokariotoak dira.

Mitokondrioa

:Zelularen energia-beharrak asetzen dituzte

Golgi aparatua:

Erretikulu endoplasmatikotik etorririko molekulak eraldatu

Mintz plasmatikoa:

Zelula inguratzen duen lipido geruza bikoitz iragazkorra da

Erretikulu endoplasmatikoa:

Substantzia txarrak suntsitzen dituen eta substantziak onak garraiatu eta biltegiratzen dituen zelularen organulua da.

Zitoeskeletoa:

Zitoplasma osoan zabaltzen diren proteinen sare konplexua da

Nukleoa:

Mintzakaraz inguraturiko organulua da

Nukleoloa:

Zelula nukleoaren nukleo plasman murgildutako organulua da,egitura dentso eta irregularra duena

Kromatina(DNA)

: Kromosomak osatzen dituen substantzia da

Erribosoma:

Zelula guztietan dauden organulu globularrak dira,proteinen sintesian parte hartzen dutenak

Bakuoloa:

Agertzen den eduki jariakorra duen Mintzez inguraturiko organulua da

Lisosoma:

Digestio zelularrean espezializaturiko organulua da

Landarearean osagaiak

:Kloropastoa;fotosintesiaren prozesuan zeregin oso garrantzitsua betetzen dutenak eta pareta zelula babesten du

Animaliaren osagaiak:

Zentrioloak: Zatiketa zelularrean eta zilio eta flageloen eraketan hartzen dute parte

Zelula prokariotoak:

Nukleoa ez dutenak, bere material genetikoa solte dago                                 zitoplasman

ANTOLAKETA-MAILA: Bihotza;

Organoa eta adz garuna

Proteina;

Molekularra eta adz gantza

Neutroia;

Substan atomikoa eta adz elektroia

Birusa;

Molekularra-zelularra

Kromosoma;

Organulua eta adz erribosoma. Ozono gasa; Molekularra eta adz ura. Odola; Ehuna eta adz Gantz ehuna. Ura; molekularra eta adz karbono dioxidoa.

Giltzurruna;

Organularra eta gibela

Epidermisa;

Ehuna eta ehun muskularra

Bakterioa;

Organismo zelulabakarra eta legamia

Erribosomak;

Organulua eta mitokondrioa

Glukosa;

Molekularra eta fruktosa

Oxigeno gasa;

Molekularra eta gatz mineral

Legamia;

Organismo zelulabakarra eta lisuna

Mintz plasma;

Organulua eta zelula pa

Neurona;

Zelula maia eta adipozitoa

Azala;

Organoa eta bihotza

Nutrizio- funztioa: Nutrizioaren bidez, gizakiak elikagaiak eta oxigenoa hartzen ditu kanpoaldetik, eta horiek eraldatuz materia eta energia lortzen ditu. Materiak giza gorputza osatuko du, eta energiak organismoaren jarduera guztiak ahalbidetzen ditu. Hauek dira nutrizioan parte hartze duten sistemak: Digestio-sis, arnas-sis, zirkulazio-sis eta iraizte-sis. Erlazio-funtzioa: Gorputzaren kanpoaldeko zein barnealdeko informazioa hautematen eta analizatzen dugu, erantzuna emateko. Parte hartzen duten organoak eta sistemak: Zentzumen-org, barne-errezep, nerbio-sis, lokomozio-apa, sistema endokrino, sistema immunitarioa. Ugaltze-funtzioa:Gurasoen antzekoak diren gizabanako gehiago sortzen dira. Ugaltze-sis betetzen du, desberdina da gizonezkoengan eta emakumezkoengan: desberdinak direlako, batean eta bestean dituen eginkizunak.

Baketrioek eragindako gaixotasunak :

Bakterioak zelula bakar bat eta bakun batez osatutako izaki bizidunak dira. Zelula horri zelula prokarioto deritzo. Zelula eukarioto baino txikiagoa da.

Haren egiturako gauzarik nabarmenak hauek dira:

Ez du zelularrik. Haren material genetikoa kromosoma bakar bat da, DNA kate batek osaturikoa. Mureinazko bakterio-pareta batek zelula-mintza iguratzen du, eta zurruntasuna ematen dio.

Bakterioek eragindako gaixotasun:

Tuberkulosia, salmonellosia edo kolera da

Digestio-sistema:

2 funtzio ditu nutrizioan: elikagaiak digeritzea edo eraldatzea, mantenugai bilakatu arte; eta mantenugaiak eta ura xurgatzea eta odol-zirkulazioara eramatea. Digestio-hodiak eta guruin erantsiek osatzen dute.

Digestio- hodia:

Hodi bat da, haren parte dira;
ahoa, faringea, hestegorria, urdaila, hetse meharra, heste lodia eta uzkia.
Digestio-hodia eratzen duten ehunetako batyek, muskulu-ehunak, elikagaiak bultzatzen ditu digestio-hodian zehar, mugimendu peristaltikoen bidez.

DIGESTIOA

:

AHOA:

Elikadura maskatzea hortz-haginen bitartez eta listuatzea listu guruinen bitartez. Prozesu horren emaitza elikadura-boloa da.

FARINGEA ETA HESTEGORRIA:

Irenstea elikadura boloa ahotik urdailera pasatzea da. Faringetik eta hestegorritik pasatu ondoren. Beherago boloa hestegorriaren eta urdailaren arteko eraztun muskular bat zeharkatzen du, eraztun KARDIA izenekoa.

URDAILA:

Urdaileko digestioa egiten da , horretarako urdaila mugitu egiten da urdai-guruinek urdai-urin izeneko substantzia korrosiboa jariatzen dute.
Elikadura boloa kimo bihurtzen da. Urdailaren irteeran dagoen eraztun muskularra PILOROA deitzen da eta heste meharrera kimoa pasatzen da.

HESTE MEHARRA:

Hesteko digestioa egiten da, pankre urinaren esker pankrea jariatzen du, behazunaren esker gibela ekoizten du, behazun-xixkuan gordetzen da, eta hodi baten bidez hestera isurtzen da.
Heste urin izenekoa, hesteko guruinek ekoizten dute.Heste meharreko partearen barnealdeak toles ugari dute, mikro-biloak eratzen dituztenak. Egitura horiei esker mantenugaiek azalera oso handia dute zirkulazio-sistemara igarotzeko.

HESTE LODIA:

Digeritu ez diren elikagai-hondarrek aurrera jarraitzen dute, mugimendu peristaltikoek bultzatuta.Ur gehiena heste lodiko paretan zehar xurgatzen da, eta odolera eta zelulen barnera pasatzen da.Azken hondarra gorozki moduan libratzen dira.24 eta 48 ordu bitartean pasatzen dira elikagaiak ahotik sartzen direnetik uzkitik atera arte.

UZKIA:

Gorozkiak libratzen diren lekua

Digestio-sis osasuna

: Gure dietako elikagaiak eragin zuzena dute gure digestio- sist ondo funtzionatzeko; Otorude aurretik eskuak garbitzea, eta ostean hort-haginak garbitzea.
Elikagaiak ongi mastekatzea, mahaian modu egokian esertzea, elikagaiak behar bezala irensteko. Jarduteko parada izatea. Digestio-sis gaixotasunak detektatzeko eta tratatzeko proba diagnostikoak egiten dira.

Digestio-sis gaixotasunak:

Gastritisa;

Urdailaren barrualdea estaltzen duen ehunaren hantura da, eta elikagai hondatuak edo pikanteegiak kateagatik, gehiegi jateagatik eta abarrengatik agertzen da. Sintomak: Aipatzera, nabarmentzekoak dira jateko gogorik eza eta goragalea.Tratamendua:Dieta arina.

Hepatitisa:

Gibelaren hantura da, gehienetan birus bidezko infekzio batek eragindakoa.Sintomak:Sabeleko mina, nekea, digestio-nahasmenduak etab. Tratamendua: Dieta osasungarria.

ARNAS-SISTEMA:Arnasbideek eta birikek osatzen dute

Definizioa:

Oxigenoa sartzea eta karbono dioxidoa kanporatzea da

Birikien funtzioa:

Pleura izeneko bi mintzek birikak babesten dituzte eta kaxa-toraxikoa ere babesten dute. Birikian gas trukea egiten da.

Arnasbideak:

Aireak zeharkatzen dituen hodi-formako organoak dira

Ahots kordak daude, toles muskular batzuei esker sortzen da ahotsaren soinua.

ARNASKETA:

Arnasketan, zenbait prozesu gauzatzen dira:

Airea iragaztea:

Sudur hobietan sartzen den airea iragazi egiten da, aireak daramatza partikulaz sudur hobietako ileetan eta muki-jariakietan atxikitan geratzen baitira.

Airea epeltzea:

Aireak sudur hobietako pareta estaltzen dituen sudur-mukosa ukitzen du; eta airea epeldu egiten da

Gas trukea:

Albeoloak estaltzen dituzten odol hodietan airea sartzen da; Eta gero zeluletara banatzen da. Karbono dioxidoa duena airea kanpora bidaltzen da, arnas bideetan zehar.2 arnasketa mota daude;Kanpoko arnasketa eta Arnas zelularra.
ARNAS ERRITMOA:Airea sartzeko eta irteteko prozesua bi mugimenduri motari esker gauzatzen da. Mugimendu horiek, ARNASGORA eta ARNASBEHERA dira, eta bien segidari ARNAS-ERRITMO deritzo.Arnasgora:Diafragma eta saihets arteko muskulua uzkurtu egiten dira. Uzkurtze horrek kaxa toraxikoaren bolumena handiarazten du, eta, horrenbeste baita birikina ere. Birikak horrela daudenean, haien barruko presioa jaitsi egiten da, eta airea arnasbideetan barrena sartzen da. Ala gertatzen da gasek presioa orekatzeko joera dutelako.:Arnasbehera:Diafragma eta saihets arteko muskulua lasaitzen dira eta ondorioz kaxa toraxikoaren eta birikien bolumena txikiagotu egiten da. Orduan, birien barruko presioa igo egiten da, eta airea arnasbideetan barrena ateratzen da.