Uraren propietateak, zikloa eta kontinenteetako urak

Uraren propietateak

Oso disolbatzaile ona da.

• Lurrazaleko hainbat mineral disolbatzen ditu.
• Organismoen barnean, garraiobide gisa balio du. Fluido organikoen osagaia da.
• Beroa xurgatu eta klima leuntzen du.
• Organismoaren tenperaturak leuntzen ditu.

Ezohiko dilatazioa

Ura izoztean dilatatu egin da eta harriak puskatzen ditu. Aintziretan eta abar izozten denean, bertan bizitza egon daiteke.

Substantzia itsaskorra

Harriak eta lurzorua bustitzen ditu. Landareen hodi meheetatik urak gora egiten du proteinak eta abar hartzeko; horri kapilaritatea deritzo.

Ozeanoko ura

• Ur gazia da. Litro batean 35 gramo ditu.
• Gasak ditu disolbatuta: airea, nitrogenoa, oxigenoa eta abar.
• Olatuen eraginez eta izaki bizidunen jardueraren bidez (fotosintesia egiten dutenek oxigenoa sortzen dute).
• Tenperatura aldatu egiten da: gero eta beherago, gero eta hotzago.

Kontinenteetako urak

• Aintzirak: Lurraren sakonuneetan pilatutako ur-masak dira.
• Ibaiak: Ur-laster iraunkorrak dira.
• Uharrak eta errekak: Urtearen sasoi batzuetan lehor egoten diren ur-lasterrak dira.
• Lur azpiko urak: Lur azpiko harriak bustitzen dituzten ur-pilaketak dira.
• Inguru zingiratsuak, padurak eta hezaguneak: Horrelakoetan lurzorua txingortuta egoten da urte osoan, eta uraren sakonera oso desberdina izaten da leku batzuetan eta besteetan.
• Glaziarrak: Izotz pilaketak dira.

Uraren zikloa

• Lurruntztea: Ur likidoa gas bihurtzea da.
• Kondentsazioa: Gasa ur likido bihurtzea da.
• Gainazaleko isurketa: Urak Lurraren gainazalean duen mugimendua da.
• Infiltrazioa: Gainazaleko ura lur azpian sartzea da.

Araztegi baten eskema

1. Hartzea eta zabortzea.
2. Aurretratamendua.
3. Dekantazioa eta iragazketa.
4. Klorazioa eta desklorazioa.
5. Ponpatzea eta banatzea.

Itsas dinamika

Olatuak

Haizearen eraginez sortzen dira. Nahasi gainazaleko 50 metroak. Higatu egiten dituzte itsaslabarrak.

Itsaslasterrak

• Haize nagusiak: Haizeak noranzko berean jotzen duenean.
• Tenperatura aldaketak: Ur hotza hondorantz joaten da.
• Gatz-mailaren aldaketak: Hondorantz joaten da eta horrek lasterrak sortzen ditu.

Mareak

Itsasoko uraren aldizkako igotze eta jaitsierak dira.

Bestelako hiztegia eta oharrak

Read magazines, watch TV, play the piano, wear trainers, use a computer, eat a lot of crisps, drink coffee, go to a swimming club.

SCARY THINGS: Spider, shark, the dark, alien, UFO, thunder, bat, rat, vampire, ghost.

QUESTIONS: Where (non), what (zer), who (nor), why (zergatik), when (noiz).

FREQUENCY ADVERBS: Always (beti), usually (gehienetan), often (sarritan), sometimes (batzuetan), hardly ever (oso gutxietan), never (inoiz).

FOOD: Breakfast, butter, cereal, milk, tea, coffee, orange juice, water, eggs, yoghurt, cheese, ham, chicken, sausages, fish, fruit, vegetables, salad, pasta, sandwich.

CLOCK: Past, quarter past, half past, quarter to, to, o'clock.

AT HOME: Shower (duxa), kitchen (sukaldea), toilet (komuna), upstairs (goian), downstairs (behean), bathroom (komuna), living room (egongela), bedroom (logela), garden (lorategia), dining room (jangela), hall (sarrera).