O reformismo borbónico en Galicia: matrícula de mar, Arsenal de Ferrol e comercio colonial

O Reformismo Borbónico en Galicia: Matrícula de Mar, Arsenal de Ferrol e Comercio Colonial

No século XVIII, o reino de Galicia mantivo a súa importancia estratéxica como baluarte marítimo avanzado na defensa do imperio colonial americano, fronte ao paso das armadas inimigas, fundamentalmente inglesas. Ante esta situación, os Borbóns e os seus gobernos interviñeron en Galicia creando novas institucións e novos servizos.

As Institucións Borbónicas en Galicia

Nesta época, en Galicia xa existían institucións como a Real Audiencia, a Xunta do Reino e os correxidores, pero pouco a pouco os Borbóns foron incorporando outras como a Intendencia ou o Real Consulado.

• En 1718 creouse a Intendencia do Reino de Galicia, que tiña un contacto directo co rei e se caracterizaba polo reforzamento da centralización e polos numerosos conflitos con outras institucións. Esta institución, cun funcionamento moi desigual, controlaba principalmente os asuntos de guerra, de facenda e tamén os de xustiza e policía.
• Por outra parte, o Real Consulado encargábase principalmente de asuntos marítimos e terrestres.
• A última institución e unha das máis importantes foi a Xunta do Reino de Galicia, representando aos galegos nas Cortes de Castela.

O Papel Marítimo de Galicia: A Matrícula de Mar

Se por algo se caracterizaba Galicia no século XVIII era polo seu papel marítimo. A matrícula do mar foi un sistema de recrutamento de tripulacións para os buques da Armada para garantir un persoal competente con moitísimo control. Este sistema rexistraba a todos os dedicados ao mar indicando a clase á que pertencían para coñecer as súas habilidades. Os matriculados quedaban libres de impostos, pero podían ser chamados pola Armada ata os 60 anos.

A primeira matrícula do mar foi establecida por Filipe IV de Habsburgo, pero non funcionou ben ata a posta en marcha das reformas borbónicas. En 1714, Filipe V creou a Real Armada unificando as numerosas armadas e os seus mandos. Máis adiante, estableceu os departamentos marítimos españois en tres (Ferrol, Cádiz e Cartaxena) e as directrices dos comisarios de Mariña para o rexistro da xente do mar. Ademais, a extensión do litoral de Galicia e o elevado número de xentes relacionadas con traballos do mar fixo que na segunda metade do século XVIII, Galicia rexistrase a cuarta parte da matrícula humana das frotas españolas.

Ferrol: Arsenal e Centro Estratéxico

Galicia, pola súa situación xeoestratéxica, converteuse para os Borbóns no punto clave para o control marítimo, principalmente das frotas inglesas. A nosa costa quedou reforzada a través de castelos e baterías. Foi en 1726 cando Xosé Patiño, ministro de Filipe V, decidiu establecer en Ferrol a sede do Departamento marítimo do Norte.

A partir de 1746, co marqués da Ensenada, iniciouse a construción dos modernos estaleiros e arsenal que converteron a Ferrol na principal cidade galega e en obxecto de admiración para os estranxeiros. Para a formación dos mandos militares da Armada creouse, en 1776, a Academia de Gardamariñas. Pero Ferrol comezaba a quedar pequeno, xa que a chegada masiva de xente obrigou a establecer barrios novos en Esteiro e na Magdalena para acoller aos numerosos traballadores.

A Apertura do Comercio Colonial

Para finalizar, cómpre destacar que a eliminación do monopolio Cádiz-Sevilla favoreceu a Galicia, sobre todo á Coruña. En 1764, o goberno de Carlos III estableceu nesa cidade o servizo de Correos Marítimos, encargado de levar a correspondencia ao porto da Habana e Bos Aires. A principal novidade foi que en 1765 o porto da Coruña foi autorizado para comerciar directamente con América. Ambas concesións contribuíron ao crecemento e renovación urbanística portuaria da cidade.