Planetesimalen Teoria eta Plaken Tektonika: Lurraren Dinamika

Planetesimalen Teoria

• Eguzkia eta planetak norabide berean mugitzen dira.
• Planetek plano berean dauden orbita ia borobilak dituzte.
• Planeta gehienen errotazio-higidura translazio-higiduraren noranzko berekoa da.
• Eguzkitik hurbil dauden planetak txikiak eta trinkoak dira; urrun daudenak, aldiz, handiak eta arinak.
• Planeta guztietan ikusten dira inpaktu handien arrastoak.

Plaken Tektonika

Lurra plaka litosferiko izeneko zati zurrunetan banaturik dago. Plaka hauek ez dira estatikoak; tamaina, forma eta lekua aldatzen dituzte etengabe. Plaken arteko marruskadurak barne-jatorriko prozesu geologikoak sortzen ditu eta kanpoko prozesuei eragiten die.

Plaken Ertzak

• Ertz konbergenteak (konpresiboak/suntsitzaileak): Plaka bat bestearen azpian ezkutatzen da. Mendizerrak sortzen dituzte, baita lurrikara eta sumendi gehienak ere.
• Ertz dibergenteak (distentzioa/eraikitzaileak): Material berria azaltzen da. Bulkanismo handiko eskualdeak dira (adibidez, Hawaii edo Yellowstone). Ozeanoaren sorreran, rift-ak sortzen dira; sakonune horiek urez betetzean itsasoak sortzen dira, dortsal eta bulkanismo biziarekin.
• Ertz neutroak (sahieska irristatzen direnak): Alboetako mugimenduak dira; ez dira suntsitzen ez eraikitzen. Mugimenduaren energia lurrikara moduan askatzen da.

Plaken Tektonikaren Frogak

• Kontinente ezberdinetako kosta-lerroen bat-etortzea.
• Urrun dauden kontinenteetako haitz-egituren antzekotasuna.
• Mendizerren jarraitasuna (Alpetarrak, Apalatxeak eta Kaledoniarrak).
• Froga paleoklimatikoak.
• Paleomagnetismoa: Lurraren eremu magnetikoaren aldaketak laba-mineraletan erregistratuta geratzen dira.
• Sumendien eta lurrikaren banaketa globala bandetan.
• Kontinenteen higiduraren neurketa satelite bidez.

Metodo Geofisikoa

• Neurketak: Propietate fisikoen azterketan oinarrituta.
• Laborategiko probak: Lurraren barneko baldintzak erreproduzitzeko.
• Uhin sismikoen azterketa: P, S eta azaleko uhinak.

Zientzian lan egitea: IBTG