Nekazaritza ustiapena
Geografía5,83 KB
3.Ekonomiaren bilakaera.
Gerra Zibilaren ostean, eta nazioarteko bakartzearen aurrean, autarkia-politika hautatuzen et ahorren bidez buruaskitasun ekonomikoa lortu nahi zen.Politika autarkikoen oinarria estuak ekonomiaren sektore guztietan esku artesa izan zen. Desjabetutako lurrak lehengo jabeei itzuli zitzaizkien, eta estatuak gariaren prezioa eta ekoizpena kontrolatu zituen; INI sortu zen eta autarkia eta oinarrizko industria sustatzeko, esatutoko empresa sortuta zuerbitzu batzuk nazionalizatu egin ziren.Autarkiaren ondorioak geldialdi ekonomikoa eta gizarte-
Arazoak izan ziren:
Geldialdi ekonomikoa nekazaritzako eta industriako ekoizpena hondoratzearen eraginez gertatu zen. Nekazaritzako ekoizpen urriak, lehorteak areagotuak, gosea eta jakien urritasuna eragin zuen, oinarrizko produktu batzuk mugatu behar izan ziren.Industria ez zen berreskuratzeko gai, energia-iturri eta makineria gabe utzi zuelako, horren eraginez, produktu batzuk mugatu egin ziren.
Gizarte arazoak produktuen urritasunaren eraginez sortu ziren. Prezioek gora egin zuen indarrez eta merkatu beltza agertu zen.Bertan produktuak modu klandestinoan esta oso garesti saltzen ziren.Hori kalte egin zien herritar gehienei eta langileen lehenengo mobilizazioak gertatu ziren Katalunian, Asturiasen eta Euskal Herrian.
4. BIZTANLERIA, GIZARTEA ETA LURRALDEA
Hazkunde demografikoa gerra ostean gelditu; milaka pertsona erbesteratu eta jaiotza-tasa mugatu. Berriro,agertu ziren gaixotasun infekzioak eta desnutrizioa.1960-1975artean, hazkundea berreskuratu, garapen ekonomikoaren eraginez jaiotza-tasak gora eta heriotza-tasak etengabe jaitsi. 1940-1975artean, 26tik 35´4milioira igo
Kanpo-emigrazioak milioi bat pertsona baina gehiagori eragin. Emigranteek (Frantzia, Alemania, Suitza eta Belgika) joan hiri garatuetara lanik gogorrenetarako eskulana behar zutelako.
Barruko migraziorik garrantzitsuena nekazari-exodoa: ia lau milioi pertsona ukitu. Barrualdeko nekazaritza-lurraldeetatik hiri industrial eta turistikoetara joan, gaurko EAEra, Ebroren haranera, Mediterraneo itsasoaren kostaldera eta Madrilera.Nekazari-exodoak eragindako hiri-hazkundea oso handia eta zerbitzuen eta etxebizitzen urritasuna eragin eta hiri handietan aldiriak eta txabolak sortu. Konpontzeko, eraikuntza nabarmen eta auzo berriak sortu, batzuk beharrezko ekipamendurik gabeGizartea eta horren aldaketak:
Hiriko gizartea hazi zen nekazari exodoari esker.
Kontsumo-gizartea ezarri garapen ekonomikoari esker eta herritarren errentak eta erosteko ahalmenak hazi (tresna elektrikoak, telebistak, autoak …).
Gizarte-ongizatea hazi zen Gizarte Segurantza hedatu eta osasun-laguntza hobetu zelako.
Pentsamoldea apurka -apurka aldatu: Elizak gizarte-eragina galdu; agintaritzan oinarritutako familia-jokabideak aldatu; emakumeak lanaren merkatuan sartu eta moda, ohitura eta jantzi berriak hedatu. Aldaketak komunikabideei, turismoari eta mendebaldeko gizarte demokratikoetan zeuden emigranteei esker gertatu.
Gizarte-egitura aldatu. Goi-klasean nekazaritzako jabe handiek eragina galdu eta ordez, industria eta finantza-burgesia eta administrazioko gorengo kideak ezarri. Erdiko klaseak hazkunde nabarmena, gehienbat zerbitzuen sektoreko langileek, lanbide liberalak eta funtzionarioek. Behe-klasean jornalariak gutxitu eta hazi zen industriako langileen masa.6. GAURKO EAE ETA NAFARROA FRANKISMOAN.
Autakarien aldia (1939-1959)
Gerra Zibilaren ostean, eta nazioarteko bakartzearen aurrean, autarkia-politika hautatuzen et ahorren bidez buruaskitasun ekonomikoa lortu nahi zen.Politika autarkikoen oinarria estuak ekonomiaren sektore guztietan esku artesa izan zen. Desjabetutako lurrak lehengo jabeei itzuli zitzaizkien, eta estatuak gariaren prezioa eta ekoizpena kontrolatu zituen; INI sortu zen eta autarkia eta oinarrizko industria sustatzeko, esatutoko empresa sortuta zuerbitzu batzuk nazionalizatu egin ziren.Autarkiaren ondorioak geldialdi ekonomikoa eta gizarte-
Arazoak izan ziren:
Geldialdi ekonomikoa nekazaritzako eta industriako ekoizpena hondoratzearen eraginez gertatu zen. Nekazaritzako ekoizpen urriak, lehorteak areagotuak, gosea eta jakien urritasuna eragin zuen, oinarrizko produktu batzuk mugatu behar izan ziren.Industria ez zen berreskuratzeko gai, energia-iturri eta makineria gabe utzi zuelako, horren eraginez, produktu batzuk mugatu egin ziren.
Gizarte arazoak produktuen urritasunaren eraginez sortu ziren. Prezioek gora egin zuen indarrez eta merkatu beltza agertu zen.Bertan produktuak modu klandestinoan esta oso garesti saltzen ziren.Hori kalte egin zien herritar gehienei eta langileen lehenengo mobilizazioak gertatu ziren Katalunian, Asturiasen eta Euskal Herrian.
Garapen ekonomikoaren aldia (1959-1975)
Egonkortze planak autarkia bertan behera utzi zuen. Saneamendu ekonomikorako programa izan zen eta horri esker prezioak eta merkataritza liberalizatu, pezeta debaluatu eta soldatak izoztu egin ziren. Hasieran, erosteko ahalmena gutxitu egin zen eta langabezia handitu baina handik aurrera ekonomia suspertu zen.Urte horietako garapen ekonomikoak onura lortu zuen nazioarteko aldeko egoeratik, Ipar Amerikako laguntza ekonomikotik eta soldata txikiek, turismoak eta atzerritarrek bidalitako dibisek erakarritako inbertsioaren kapitalarengatik.Sektore guztiak habetu ziren. Nekazaritza ekoizpena hazi eta industriak dibertsifikatu ziren. Hirugarren sektorean kanpo merkataritza hazi zen eta turismoak eguzkia eta hondartza eskaini eta diru sarrera ugari jaso zituen.Ondorioak desberdina izan ziren. Ekonomia modernizatu zen, eraginez, kanpoaldearen menpekotasuna areagotu zen, teknologiari eta kapitalei zegokienez, eta sakondu egin ziren eskualdeen arteko orekak. Industria eta turismoa Madrilen eta periferia zegoen batik bat eta barrualdean berriz nekazaritza eta emigrazioa4. BIZTANLERIA, GIZARTEA ETA LURRALDEA
:Biztanleriaren hazkundea:
Hazkunde demografikoa gerra ostean gelditu; milaka pertsona erbesteratu eta jaiotza-tasa mugatu. Berriro,agertu ziren gaixotasun infekzioak eta desnutrizioa.1960-1975artean, hazkundea berreskuratu, garapen ekonomikoaren eraginez jaiotza-tasak gora eta heriotza-tasak etengabe jaitsi. 1940-1975artean, 26tik 35´4milioira igo
-Migrazioak eta hirien hazkundea:
Migrazio-mugimenduak gerraren ostean gelditu, kanpora ateratzeko zailtasunengatik, hiriak hornitzeko arazoengatik eta barrualdean industriak suntsitu zirelako. 1950etik aurrera, garapen handia lortu, landa mekanizatu zelako eta industrializazio urria zelako. Eraginez, nekazaritzako soberakinak xurgatu.Kanpo-emigrazioak milioi bat pertsona baina gehiagori eragin. Emigranteek (Frantzia, Alemania, Suitza eta Belgika) joan hiri garatuetara lanik gogorrenetarako eskulana behar zutelako.
Barruko migraziorik garrantzitsuena nekazari-exodoa: ia lau milioi pertsona ukitu. Barrualdeko nekazaritza-lurraldeetatik hiri industrial eta turistikoetara joan, gaurko EAEra, Ebroren haranera, Mediterraneo itsasoaren kostaldera eta Madrilera.Nekazari-exodoak eragindako hiri-hazkundea oso handia eta zerbitzuen eta etxebizitzen urritasuna eragin eta hiri handietan aldiriak eta txabolak sortu. Konpontzeko, eraikuntza nabarmen eta auzo berriak sortu, batzuk beharrezko ekipamendurik gabeGizartea eta horren aldaketak:
Hiriko gizartea hazi zen nekazari exodoari esker.
Kontsumo-gizartea ezarri garapen ekonomikoari esker eta herritarren errentak eta erosteko ahalmenak hazi (tresna elektrikoak, telebistak, autoak …).
Gizarte-ongizatea hazi zen Gizarte Segurantza hedatu eta osasun-laguntza hobetu zelako.
Pentsamoldea apurka -apurka aldatu: Elizak gizarte-eragina galdu; agintaritzan oinarritutako familia-jokabideak aldatu; emakumeak lanaren merkatuan sartu eta moda, ohitura eta jantzi berriak hedatu. Aldaketak komunikabideei, turismoari eta mendebaldeko gizarte demokratikoetan zeuden emigranteei esker gertatu.
Gizarte-egitura aldatu. Goi-klasean nekazaritzako jabe handiek eragina galdu eta ordez, industria eta finantza-burgesia eta administrazioko gorengo kideak ezarri. Erdiko klaseak hazkunde nabarmena, gehienbat zerbitzuen sektoreko langileek, lanbide liberalak eta funtzionarioek. Behe-klasean jornalariak gutxitu eta hazi zen industriako langileen masa.6. GAURKO EAE ETA NAFARROA FRANKISMOAN.