Nekazaritza ekoizpena eta landa espazioak Espainian

Nekazaritza Ekoizpena

Zerealak

Non: Penintsula barnealdeko eremu lehorretan.

Zertarako: Gizakiarentzako belar-haziak (garia, arroza), animaliak elikatzeko pentsuak eta bioerregaiak.

Lekadunak

Non: Txandakatu egiten da.

Zertarako: Gizakiak elikatzeko (lekak, dilistak, garbantzuak), animaliak elikatzeko.

Mahatsa

Non: Gaztela, Errioxa, Katalunia.

Zertarako: Gordinik kontsumitzeko edo ardoa egiteko.

Olibondoa

Non: Andaluzia, Mediterraneoa eta Gaztela.

Zertarako: Mahai-oliba (%10) eta olioa.

Frutak

Non: Iberiar penintsulako lur ureztatu eta hezeetan, Espainia lehorrean.

Zertarako: Fresko jateko, kontserban iparraldera esportatzeko.

Industriarako Uztak

Non: Andaluzia, Gaztela (ekilorea), iparraldean (erremolatxa eta lupulua), hegoaldean (kotoia eta tabakoa).

Bazka Uztak

Non: Iparraldean eta lur ureztatu estentsiboetan.

Zertarako: Abereak elikatzeko fresko/lehortuta. Labore txandakatua izurrien aurka eta lurrak berreskuratzeko.

Lehen Sektoreko Espazioak

Nekazaritza: Landa Espazioa

1. Kontzeptuak

   • Lursail: Muga zehatzak dituen lurra, normalean jabe batena.
   • Ustiategi: Nekazaritza ekoizle batek landutako lursailen multzoa, berdin da lursailak banatuta egon eta ez izatea denak jabe berdinarenak.
   • Populatze pilatua: Etxeak multzokatuta, soroetatik aparte, eta herriak edo hiribilduak osatu.
   • Populatze sakabanatua: Etxeak elkarrengandik aparte, soroz inguratuta.
     • Sakabanatze absolutua: Etxe guztiak elkarrengandik aparte.
     • Sakabanatze lausoa: Sakabanatutako etxe-multzo txikiek edo herrixkek osatu.
   • HPB: Nekazaritza Politika Bateratua (Europar Batasunean 1986tik). Nekazaritzaren erronkei aurre egiteko EB politika multzoa da. Garaiaren arabera aldatuz.
   • Nekazaritza intentsiboa: Lursail txikiagoak, baina inbertsio handiagoa eskaintzen du produktibitatea handitzeko. Teknikak erabiltzen dituzte (ureztatze teknikoa, negutegiak). Teknika eta makina berriak (pestizidak erabili, ximaurra).
   • Nekazaritza estentsiboa: Lursail zabalak erabili eta olibondoak, zerealak eta mahastiak produzitu. Mediterraneoan erabili, klima egokia duelako produktuak landatzeko. Ez du esfortzu asko eskatzen eta naturala da. Produktibitate baxuagoa du, baina ez du inbertsio handirik behar.
   • Abeltzaintza intentsiboa: Animaliak ukuiluetan eta pentsua jan. Produktiboagoak diren animaliak aukeratu. Gero eta teknologia aurrerakuntza gehiago, animaliak produktiboagoak izango dira.
   • Abeltzaintza estentsiboa: Kalitate hobea, naturalagoa, animaliak hobeto tratatu. Garestiagoa, baina gaur egun gehiago baloratzen da naturalagoa dena.

2. Baserri Egitura

   Biztanleria

   • Gaur egungo egoera eta horren kausak:

     • Biztanleria urria, baina aldeak daude alde batetik bestera: oso urria -> Madrilen, Balear uharteetan, Euskadin. Handiagoa -> Murtzian, Extremaduran.
     • Zaharkitua eta gizonezkoak, batik bat Penintsularen barrualdean.
     • Kausak: 1) 1960-75 bitartean gertatutako nekazari exodoa. 2) Landaren mekanizazioa eta industriak eta hiri-zerbitzuek landako gazte eta emakumeentzat eskaintzen zituzten lan-aukera hobeak izan.

   • Azken hamarkadako joera:

     • Baserri-eremu atzeratuetan, biztanleriak behera egiten eta zahartzen jarraitu.
     • Gazteei dirua eman hor bizitzeko.
     • Baserri-eremu dinamikoetan, biztanleria zertxobait berreskuratu da.
     • Gaztetzen ari dira = biztanleria berreskuratzen ari dira.

Landa Populaketa

• Sakabanatua: Etxeak elkarrengandik aparte, soroz inguratuta, laborantza, nekazaritza, belardi, lurrak.
  • Sakabanatu absolutua: Etxe guztiak elkarrengandik separatuak.
  • Sakabanatu lausoa: Sakabanatutako etxe-multzo txikiek edo herrixkek osatu.
• Kontzentratua: Etxeak multzokatuta, soroetatik aparte, herriak edo hiribilduak osatu.
  • Lineala: Etxeak luzetara antolatuta, eta herriak edo hiribilduak osatu.
  • Pilatua: Etxeak erdigune baten inguruan multzokatuta daude, egitura irregularra edo nolabait erregularra osatuz.
• Tartekatua: Sakabanatutako etxez osatu, jatorrizko biztanlegune kontzentratuetatik abiatuta, biztanlegune horren hazkundea eta baserri-espazio berriak ustiatzeko nahia dira horrelakoak sortzeko arrazoia.

Lurraren Jabetza eta Ustiatze Sistema

• Ustiategi Txikia

  1. Kokapen geografikoa: Penintsulako iparraldean, Mediterraneoko kostaldean, Balearretan eta Kanarietan.
  2. Antolaketa:
     • Batzuk minifundio tradizionalak, jaraunspenen banaketen ondorioz sorturikoak, lanaldi partzialean landu eta diru-sarrera gutxi eman.
     • Beste batzuk ustiategi modernoak, barazkigintza-fotogaintzakoak edo plastikopekoak, lanaldi osoan landu eta besteak baino askoz errentagarriagoak.

• Ustiategi Handia

  1. Kokapen geografikoa: Penintsularen barrualdean.
  2. Antolaketa:
     • Batzuk latifundio tradizionalak, estentsiboak eta errendimendu txikikoak, jabearen interesik ezaren eta inbertsio faltaren ondorioz.
     • Beste batzuk produktibitate handiko ustiategi intentsibo modernoak.

• Partzela Kontzentrazioaren Garrantzia Gaur Egun

  Helburua: minifundioa eta lursail-sakabanaketa txikitzea, neurri hauen bidez:

  • Jabe bakoitzari lursail bakar bat edo lursail txiki batzuk ematea, lehen sakabanatuta zituen lursailen baliokideak, eta sarbideak egokitzea, lursailen komunikazio-bideetarako irteera izan dezaten.

Landa-Espazioaren Nekazaritza-Erabilerak

• Zertarako eta zein kantitateetan erabili Espainiako lurrak?

  1. Laborantza lurrak: %33,6 (nekazaritza)
  2. Larre naturalak: %18,6 (abeltzaintza)
  3. Baso-lurrak: %37,8 (egurra)
• Espainiako zein zonatan du nekazaritzak abeltzaintzak baino garrantzia espezifiko handiagoa? Erdialdetik behera, Nafarroa, Araba, Errioxa, Gaztela-Leon.
• Espainiako zein zonatan du abeltzaintzak nekazaritzak baino garrantzia espezifiko handiagoa? Katalunia, Kantabria, Madril.
• Non ematen da ekarpen orekatua? Aragoi, Extremadura, Gaztela-Leon.

Baserri Aprobetxamenduak, Sistemak eta Teknikak

• Zehaztu gaur egungo baserri aprobetxamendua zein den eta etorkizunari begira zein joera duen:

  Nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza.

  Gaur espezializaziorako joera.

  Baserria aprobetxamendu lekua familiak mantentzeko eta gaur egun espezializatu produktu bat asko produzitzeko eta horrela gehiago saldu.

• Baserri sistemei dagokienez, zehaztu nekazaritza estentsibo eta intentsiboaren aldeak.

  EST: Lur zabalak, inbertsio gutxi, irabazi gutxi.

  INT: Lur estuak, inbertsio asko, irabazi asko.

• Zeintzuk dira gaur egun erabiltzen diren baserri-teknikak?

  Gehienbat makinak, baina orain gehiago doaz naturalaren alde.

Baserri Egitura

Tradizionala:

Helburua: elikagai autarkia lortzeko ekoizpena urria, baina polilaborantza normalean (produktu bat baino gehiago produzitzea) (bertako biztanleriarentzat) (autokontsumora bideratu, saltzen dena herrialde barruan).

Merkatu nazionala: barne merkatura bideratuta.

Protekzionismoa mantendu.

Ingurumenarekiko eragina ez da handia estentsiboa delako.

Basoak moztu nekazaritzarako.