Morfoloxía e formación de palabras en galego

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Otras lenguas extranjeras

Escrito el en catalán con un tamaño de 3,81 KB

Conceptos fundamentais de morfoloxía

  • Alolexo: cada unha das representacións dun lexema.
  • Homonimia: cando dous ou máis morfemas teñen a mesma realización (exemplo: a-: negación, vogal temática, aproximación).
  • Amalgama: cando o mesmo significante remite a varios morfemas.

Clases de palabras

  1. Simples: formadas por un lexema ou un morfema gramatical (exemplo: auga).
  2. Derivadas: formadas por un lexema máis morfemas derivativos (exemplo: in-mort-al).
  3. Compostas: dous ou máis lexemas (exemplo: ollo-mol).
  4. Parasintéticas:
    • 4.1. Formadas por prefixación e sufixación simultáneas, onde a eliminación do prefixo ou do sufixo deixa unha voz inexistente (exemplo: des-terr-ar).
    • 4.2. Formadas por composición e derivación á vez (exemplos: bota-fum-eiro, sete-mes-iño).

Procedementos de formación de palabras

  1. Imitación: orixinan onomatopeas.
  2. Derivación:
    • 2.1. Por prefixación.
    • 2.2. Por sufixación.
  3. Parasíntese: cando se producen ao mesmo tempo unha prefixación e unha sufixación.
  4. Composición: combinación de dúas ou máis raíces. Un tipo específico é a neocomposición (exemplo: oftalmo-loxía).
  5. Acurtamento:
    • 5.1. Abreviatura: simple (páx., adv.), composta (v.º e p., D.E.P.) e complexa ou sigla (RAG, CD).
    • 5.2. Abreviación: redución do corpo fónico (exemplo: cine < cinematógrafo). Un tipo é a acronimia (exemplo: información + automática = informática). Tamén se consideran acrónimos as siglas lexicalizadas como radar, láser ou ovni.

Evolución e relacións léxicas

Familia léxica: conxunto de palabras que comparten o mesmo lexema (pode tratarse dunha familia léxica regular ou irregular).

  • Palabras patrimoniais: sufriron todas as evolucións fonéticas históricas (-KT- > -it-; -N- e -L- intervocálicas desaparecen; PL- > ch-, etc.).
  • Palabras semicultas: sofren só pequenos cambios fonéticos (exemplo: PL- > pr- en lugar de pasar a ch-).
  • Palabras cultas: non experimentaron evolución fonética dende o latín.
  • Pares léxicos (dobretes): palabras que proceden dunha mesma raíz latina e que presentan cadansúa forma patrimonial e culta ou semiculta.

Tipos de morfemas

Os morfemas divídense en lexemas e morfemas gramaticais:

  • Morfemas gramaticais flexivos: achegan información de xénero, número, vogal temática, MMT (morfema de modo-tempo) ou MNP (morfema de número-persoa).
  • Morfemas gramaticais derivativos: divídense en:
    • Prefixos.
    • Sufixos: poden ser alterativos (aumentativos, diminutivos, despectivos...) ou nocionais (orixinan substantivos, adxectivos, verbos ou adverbios).
  • Interfixos: elementos de enlace sen significado propio que se usan para evitar cacofonías e facilitar a pronuncia.

As preposicións e as conxuncións son consideradas morfemas gramaticais independentes.