Materialen Zientzia: Osaera, Propietateak eta Motak

Tecnología Industrial8,89 KB

1. Gaia: Materiaren Osaera

Materiaren Orokortasunak

  • Materia: Mundu fisikoa eraikitzen duena da, zentzumenekin jaso eta neurtu daitezkeen kualitateak dituena.
  • Masa: Materiaren kantitatearen neurri zuzena (F = m × a).
  • Propietateak: Propietate intentsiboak eta kantitatearen araberakoak (extentsiboak) bereizten dira.
  • Substantzia: Propietate intentsibo berak dituen materia.
  • Substantzia purua: Osagai bakarra duena.
  • Nahasketa: Bi osagai edo gehiagoren konbinazioa.
  • Sailkapena: Elementu kimikoak eta konposatu kimikoak.

Atomoaren Egitura eta Historia

  • Atomoa: Materiaren zatirik txikiena da, bere identitatea eta propietateak mantentzen dituena. 100 elementu baino gehiago ezagutzen dira, eta horietatik 90 naturan aurkitzen dira.
  • Eredu historikoak:
    • Thomson (1897): Elektroia aurkitu zuen; atomoa karga positiboko esfera gisa proposatu zuen.
    • Rutherford (1909): Materiaren zatirik handiena hutsa dela frogatu zuen.
  • Egitura: Nukleoa (protoiak eta neutroiak) eta elektroiak.
    • Z (zenbaki atomikoa): Protoi edo elektroi kopurua.
    • A (zenbaki masikoa): Protoi eta neutroi kopuruen batura.
    • Isotopoak: Z berdina baina A ezberdina duten atomoak.
  • Konstanteak: Protoi/neutroi masa = 1,66 × 10²⁴ g; Avogadroren zenbakia = 6,023 × 10²³.
  • Mekanika kuantikoa: Elektroiak orbitaletan kokatzen dira, lau zenbaki kuantikoren bidez (n, l, ml, ms).

Lotura Atomikoak

Atomoak energia-maila egonkorragoa lortzeko elkartzen dira. Bi maila nagusi daude:

  • Lotura ionikoa: Elektroien transferentzia gertatzen da; katioiak eta anioiak sortzen dira. Sare kristalinoak eratzen dituzte, urtze-puntu altuekin. Solido egoeran ez dira eroaleak.
  • Lotura kobalentea: Elektroiak partekatzen dira; lotura oso sendoak edo ahulak izan daitezke.
  • Lotura metalikoa: Hodei elektronikoa eratzen da. Ezaugarriak: dizdira, malgutasuna, harikortasuna eta eroankortasun handia.
  • Van der Waals loturak: Molekulen arteko erakarpen-indar ahulak dira (polarrak edo dipolo induzituak).

Materiaren Agregazio Egoerak

  • Solidoa: Forma eta bolumen propioa; ez-konprimagarria; kohesio handia.
  • Likidoa: Bolumen propioa; jariakorra; isotropoa; ez-konprimagarria.
  • Gaseosoa: Molekulak urrun; konprimagarria; ontzi osoa betetzen du; isotropoa.

Material Motak Egituraren Arabera

  • Material metalikoak: Lotura metalikoak, egitura kristalinoa, eroale onak, malguak eta erresistenteak. Aleazioak osagai bat baino gehiago duten metalak dira.
  • Material plastikoak: Molekula organiko handiak; termoplastikoak eta termoegonkorrak izan daitezke.
  • Material zeramikoak: Lotura ioniko edo kobalenteak; gogorrak, isolatzaileak eta hauskorrak.
  • Material konposatuak: Matrizea eta errefortzua konbinatzen dituzte propietate hobeak lortzeko.

Egoera Amorfoa eta Kristalinoa

  • Egoera amorfoa: Atomoak zoriz kokatuta daude; isotropia perfektua (adibidez, beira).
  • Egoera kristalinoa: Atomoak modu ordenatuan antolatuta daude sare kristalino batean.
  • Zelda unitatea: Errepikatzen den oinarrizko unitatea (parametroak: a, b, c eta α, β, γ).
  • Sare motak:
    • CS (Simple Cubic): a=2R; 1 atomo; PF=0,52; KI=6.
    • FCC (Face Centered Cubic): a=2√2R; 4 atomo; PF=0,74; KI=12.
    • BCC (Body Centered Cubic): a=4R/√3; 2 atomo; PF=0,68; KI=8.
    • HC (Hexagonal Compact): a=2R; 6 atomo; PF=0,74; KI=12.
  • Kristalizazioa: Urtzea → nukleazioa → hazkundea. ΔT handiak grano txikiagoak eta erresistentzia handiagoa dakar.

Kristal Akatsak

Kristal perfektuak ez dira existitzen. Akats motak:

  • Puntualak: Hutsuneak eta interstizialak.
  • Lerro-akatsak (dislokazioak): Kuina eta helikoidalak.
  • Bi dimentsiotakoak: Grano-limiteak.

Sistema Dispertsatuak eta Disoluzioak

  • Sistemak: Fase dispertsatua dispertsio-gunean sakabanatuta. Suspentsioak (>10.000 Å), koloidalak (100–10.000 Å) eta molekularrak (<100 Å).
  • Disoluzioak: Nahasketa homogeneoak (solutua + disolbatzailea).
  • Fasea: Ezaugarri fisiko eta kimiko homogeneoak dituen sistema baten zatia.

Erreakzio Kimikoak

  • Masaren Kontserbazioaren Legea: Erreaktiboen masa = produktuen masa.
  • Doikuntza: Ekuazioak koefizienteekin doitzen dira, azpiindizeak aldatu gabe.
  • Erreaktibo mugatzailea: Erreakzioa mugatzen duen osagaia.

2. Gaia: Propietate Mekanikoak

Trakzioa eta Konpresioa

Saiakuntza mekanikoak materialen propietateak zehazteko erabiltzen dira:

  • Muga elastikoa: Deformazio iraunkorrik gabe jasan dezakeen tentsioa.
  • Zurruntasuna: Deformazio elastikoekiko aurkakotasuna.
  • Duktilitatea: Hautsi gabe plastikoki deformatzeko gaitasuna.
  • Hookeren legea: σe = E × ε.

Gogortasuna eta Talka Saiakuntza

  • Gogortasuna: Urradura eta marraduraren aurkako erresistentzia. Eskalak: Rockwell, Brinell, Vickers, Mohs (arrokak), Shore (plastikoak).
  • Talka (Irmotasuna): Energia xurgatzeko gaitasuna. Charpy eta Izod probak erabiltzen dira.

Nekea eta Soinua

  • Nekea: Karga aldakorren ondorioz sortzen den kaltea. S-N kurben bidez aztertzen da.
  • Soinua: Uhin mekanikoa. Abiadura materialaren araberakoa da (altzairuan 6.100 m/s). Laneko gehieneko maila 85 dB-koa da.

Bero Transferentzia

  • Kondukzioa: Kontaktuan dauden gorputzen artean.
  • Konbekzioa: Fluidoen mugimenduaren bidez.
  • Erradiazioa: Uhin elektromagnetikoen bidez, hutsean ere bai.

3. Gaia: Arrokak

Definizioa eta Sailkapen Geologikoa

  • Arroka: Mineral baten edo gehiagoren agregatu solido naturala.
  • Motak:
    • Igneoak: Magmaren solidifikazioz.
    • Sedimentarioak: Sedimentuen metaketaz.
    • Metamorfikoak: Presio eta tenperatura bidez eraldatuak.

Propietateak eta Lanketa

  • Fisikoak: Porositatea, dentsitatea, izotzkortasuna eta suarekiko erresistentzia.
  • Mekanikoak: Konpresioan onak, trakzioan txarragoak.
  • Lanketa: Zatiketa, arbastaketa, akabera eta leuntzea.

4. Gaia: Zeramika

Lehengaiak eta Prozesua

  • Buztina: Silikato aluminiko hidratatua. Urarekin plastifikatzen da.
  • Prozesua: Erauzketa → Nahastea → Moldeaketa → Lehortzea → Egostea (900°C-tik gora bitrifikazioa).

Produktuak

  • Eraikuntzan: Adreiluak, teilak, gresa (iragazkaitza), loza eta portzelana.
  • Errefraktarioak: Tenperatura oso altuak jasaten dituzten oxidoak.

5. Gaia: Beira

Egitura eta Propietateak

  • Egitura: Silikatoen disoluzio solido amorfoa. %100 birziklagarria da.
  • Ezaugarriak: Gardentasuna, gogortasuna, hauskortasuna eta isolamendu termiko zein akustikoa.

Beira Motak

  • Sodio-kaltzikoa: Leiho arruntak.
  • Tenplatua: Erresistentzia handikoa, segurtasunerako.
  • Laminatua: PVB geruzarekin, isolamendu eta segurtasun handiagoa.

6. Gaia: Egurra

Osaera eta Motak

  • Osaera: Zelulosa (%50), lignina (%30) eta hemizelulosa (%20).
  • Motak: Koniferoak (bigunak), hostozabalak (gogorrak) eta tropikalak (trinkoak).

Hezetasuna eta Babesa

  • Higroskopikotasuna: Hezetasunarekin uzkurtu edo puztu egiten da.
  • Babesa: Tratamendu kimikoak (autoklabea) edo termikoak onddo eta intsektuen aurka.
  • Sua: Karbonizazio-geruza babeslea sortzen du, barne-egitura denbora batez babestuz.

Descargar

PDF Word HTML