Literatura, Hizkuntza eta Haur Folklorea

Literatura eta haurraren garapena

Umeak istorioen irakurle autonomoa izan bitartean egiten duen bideaz, zer duzu esateko? Haurrak irakurle autonomo bihurtzeko prozesua pixkanakakoa da eta bere garapen kognitiboarekin lotura zuzena du:

• 3-4 urte: Ideiak elkartzen hasten dira eta elementu solteak (pertsonaiak, ekintzak) identifikatzen dituzte, baina oraindik ez dute narrazioaren osotasuna ulertzen.
• 5 urte inguru: Kate fokalizatua ulertzeko gaitasuna garatzen dute; ekintzak modu sekuentzialean lotzen dituzte.
• 6 urtetik aurrera: Narrazioaren egitura (hasiera, korapiloa eta amaiera) ulertzen eta istorioaren logika barneratzen dute.

Garapen honetan, ahozko tradizioak, irakurketak eta helduen bitartekaritzak funtsezko zeregina dute.

Hizkuntza literarioa haur eta gazte literaturan

Haur eta gazte literaturan beharrezkoa da hizkuntza arrunta eta hizkuntza literarioa bereiztea:

• Hizkuntza arrunta: Eguneroko komunikaziorako tresna da. Bere ezaugarriak literaltasuna, logika eta zehaztasuna dira; helburu nagusia informazioa argi transmititzea da.
• Hizkuntza literarioa: Funtzio estetikoa du. Ez du soilik informatu nahi, baizik eta emozioak, sentsazioak eta irudiak sortu.

Hizkuntza literarioa apainduagoa da, askotan anbiguoa eta esanahi askotarikoa. Estilo propioa izaten du eta maiz agertzen dira figura erretoriko eta poetikoak, hala nola metaforak, hiperboleak, onomatopeiak edo errepikapenak.

Zer da haur folklorea?

Haur folklorea ahozko literaturaren barruan kokatzen den ondare kulturala da, haurrei zuzendua eta haurrek beraiek erabiltzen eta transmititzen dutena. Belaunaldiz belaunaldi ahozko tradizioaren bidez iritsi zaigu, eta normalean soinua, erritmoa, hitza eta mugimendua uztartzen ditu.

Haur folklorearen corpusa

Haur folklorearen bidez, haurrek hizkuntza lantzen dute, hiztegia aberasten dute eta ahozko adierazpena garatzen dute. Bi multzo nagusi bereizten dira:

1. Kontakizunak: Ipuinak edo formula narratiboak.
2. Pieza poetikoak: Aho-korapiloak, asmakizunak, errimak, leloak, kantu laburrak eta joko-kantuak.

Horrez gain, taldeko eta biribileko jokoak, mugimenduan eta ahotsean oinarrituak, haur folklorearen parte garrantzitsua dira.