A literatura dos anos 60: Contexto histórico e cultural

Contexto histórico da literatura dos anos 60

A década de 1960 supuxo a consolidación política do franquismo despois de ter sido recoñecido polos Estados Unidos (1953) e pola ONU (1955). Como consecuencia da presión exterior, o réxime franquista evolucionou cara a unha certa permisividade. A estabilidade política e a lenta recuperación económica significaron unha lixeira liberalización da ditadura, que amosaba dúas caras da realidade lingüística catalá: a escolarización masiva, os movementos migratorios e a expansión de Radio Televisión Española facilitaron a castelanización e o abandono progresivo do catalán por parte das novas xeracións (a primeira xeración que non coñeceu a guerra).

Tamén cómpre salientar as grandes manifestacións contra o réxime e o nacemento de movementos socioculturais como a «revolución sexual», os «hippies», a sociedade de consumo, entre outros. Ademais, foron moi significativas as novas correntes eclesiásticas e a vixencia da cultura nacionalcatólica franquista. Outros acontecementos salientables foron o auxe do turismo (que propiciou o contacto con outras culturas) e a aparición do movemento terrorista ETA. En 1965 produciuse unha crise do réxime polas protestas universitarias; creouse a primeira cátedra de literatura catalá e, en 1969, fundouse a Gran Enciclopèdia Catalana.

Recuperación cultural e editorial

Con todo, a atenuación da censura (sobre todo a partir da nova Lei de Prensa de 1966) e a vitalidade acadada pola cultura catalá no primeiro terzo do século XX permitiron:

• A creación de editoriais estratéxicas como Edicions 62 ou Edicions 3 i 4.
• A posta en marcha de certames e premis literarios: Joaquim Ruyra (narrativa xuvenil), Prudenci Bertrana e Josep Pla (narrativa), Josep Maria de Sagarra (teatro), etc.
• O desenvolvemento dunha actividade filolóxica que posibilitou a aprendizaxe da lingua e o incremento progresivo de lectores e escritores.

Por exemplo, pódense citar os cursos de lingua e literatura iniciados en 1962 coa creación da Obra Cultural Balear, destinada á promoción da lingua e a cultura catalás nas Illas Baleares. Ademais, naceron revistas tanto de información xeral (Presència, Gorg, Oriflama, Tele-estel) como infantís (Cavall Fort). Destaca así mesmo a aparición en 1959 da revista cultural Serra d'Or (promovida pola abadía de Montserrat), que se continúa publicando deica hoxe.

A Nova Cançó

Neste proceso de rexurdimento foi determinante o nacemento da Nova Cançó en 1961, erixida como un dos principais referentes de uso público da lingua propia. Cantautores como Lluís Llach, Maria del Mar Bonet, Joan Manuel Serrat, Raimon ou Ovidi Montllor, entre outros, expresaron a través da música e cunha linguaxe popular e accesible o desexo de recuperación da lingua, así como de renovación cultural e democrática.

O Realismo Social

Neste marco xorde con forza o realismo social como nova tendencia literaria imperante da época.