Noiz erabiltzen da letra etzana euskaraz?

Dokumentuaren arabera, letra etzana argitalpenen izenetan, itsasontzi, hegazkin eta espaziontzien izenetan, hitz jakin bat nabarmentzeko eta norbaiten izenordain edo goitizena markatzeko erabiltzen da, izenarekin batera doanean.

Nola idazten dira neurri-izenak?

Neurri-izenaren aurrean kopurua idazten da (5 kg), eta izenak ez du punturik amaieran. Deklinabide-atzizkia marratxoz lotzen da sinboloarekin (10 km-tara).

Anafora testuan aurretik agertu den elementu bati hurrengo perpausean edo paragrafoan berriro erreferentzia egitea da, normalean erakusleen bidez. Adibidez: Gizon bat ikusi nuen atzo mendia. Hark esan zidan…

Euskara nafarrera: letra etzana, neurri-izenak, anaforak-ataforak eta aditza

Resumen

Dokumentuak euskararen gramatika gai batzuk biltzen ditu: letra etzanaren erabilera, neurri-izenen idazkera, anafora eta katafora, eta nafarreraren ezaugarri fonetiko, morfologiko, aditzezko eta sintaktikoak. Ikasleak ohiko arauak eta adibideak ikasiko ditu, batez ere nafarrerako aldaerak.

Puntos clave

Letra etzana argitalpenen izenetan, itsasontzi eta hegazkinen izenetan, hitz nabarmenduetan eta goitizenetan erabiltzen da.
Neurri-izenak nazioarteko sinboloekin idazten dira (cm, kg) eta kopurua aurrean jartzen da; sinboloak eta deklinabide-atzizkia marratxoz lotzen dira.
Milako zenbakietan digitoak hirunaka multzokatzen dira puntuz, eta zenbaki hamartarrak komaz bereizten dira.
Anafora testuan aurretik aipatutako elementu bati berriro erreferentzia egitea da; katafora haren alderantzizkoa da.
Nafarreran ohikoak dira aferesia, sinkopa, disimilazioa, epentesia eta bustidura bezalako fonetika-fenomenoak.
Nafarreran etorkizuna adierazteko izanen, egonen eta -ko, -go, -(r)en atzizkiak erabiltzen dira; iraganeko aditzetan -a- agertzea ohikoa da hainbat lekutan.

Ponte a prueba

Letra Etzana

1- Argitalpenen izen eta tituluetan.

2- Izen bereia daramaten itsasontzi, hegazkin, espaziontzi eta gisakoetan.

3- Testuan hitz jakin bat edo beste bat nabarmendu nahi denean.

4- Norbaiten izenorden edo goitizena markatzeko, baina izenarekin batera doaenean.

Neurri Izenak

1- Euskaraz ere nazioarteko sinbolo estandarra erabiltzen dira neurri-izenak adierazteko: cm (zentimetro), kg (kilogramo)...

2- Neurri-izenaren aurrean idazten da kopurua (5 kg) eta izenak ez darama punturik bukaeran. Kopuru bat zenbakia denean eta digitoz emana, orduan zenbaki hori ere aurrean idazten da.

3- Deklinabide-atzizkia eta neurri-izenean sinboloak marratxoz lotzen dira: 10 km-tara

4- Milatik gorako zenbaki osoetan, digitoak hirunaka multzokatzen dira eta puntuz bereitzen, eta zenbat hamartarrak komaz ebreizten dira: 10.000,99€

Anaforak-Ataforak

Anafora: tetuan lehendik agertua den elementu bati, hurrengo perpausean edo paragrafoan berriro ere erreferentzia egitea. Horretarako normalean erakusleak erabiltzen dira: Gizon bat ikusi nuen atzo mendia. Hark (gizona) esan zidan…

Katafola anaforaren kontrakoa da, erreferentzia egiten zaion elementuaren aldez aurretiko aipamena: Nire lagun bat arropa eske etorri zen eta honako hauek artu zituen: kamixeta bat, bi galtza eta zapata pare bat.

1 graduko erakusleak erreferentzia kataforikoak egiten da, e eta 3 gradukoak aldiz erreferentzia anaforikoa erabiliz egiten da. Biggaren gradukuak aurreko esaldi nahiz perpausa biltzen du errefentetzat , hirugarren pertsonak erreferente solte bat ordezkatzen du.

Nafarrera

1- Lexikoa

-Hiztegia

2- Fonetika - fonologia-Aferesia: indartsua da azentua duen bokalak, eta ezenturik ez duena ahula, horregatik batzuetan bokal ahul horiek galdu egiten dira: etorri>torri, ezagutu>zautu…-Sinkopa: sinkopa da baurruko bokala galtzen denean: dutelako>dutelkoz, botatzen>botzen, politena>politna…-Disimilazioa (o+a>ua, e+a>ia):gertakizun hau soso arrunta da (Lesakakoa>Lesakakua, itxea>itxia…). Batzuetan -Epentesia (i+a>iya): mendiya, ardiyak, zerriya- -ón/-on: gazteleraz -ón atzizkia euskerara pasatzean -on geditu eguten da (balona, kamiona, tapona…) baina hau bakarra nafarroan gertatzen da zeren beste euskalkietan -io jartzen da.-Bustidura (i+t>tt, i+n>ñ): gutti, matte, baño…-J zaharra: 3- MORFOLOGIA Izena -A itxatxiaren galera: -a-ren ezegonkortasunaren ondoriz hau galdu egiten da (egi bat, tontakeri…)-Izenoradain indartua: neunek>nionek, eunek>ionek…-Ergatiboa: ergatibo singular naiz pluraleko -ak maka bakarra

-Adlatibo (-rat, -ganat, t(z)erat): norat kasuaren arrastoak hainbat formatan ikusten dira.--xko atzizkia: aski edo nahiko adierazi nahi dute (ongixkoa, beranduxko…)

Aditza

Etorkizuna adierazteko (ko, go, (r)en): izanen, egonen , orduko, beranduago…-Printzipio analogikoak: izandu egondu, bizittu bezalako printzipio analogiko batzuk nagusitzen dira. Bukaran -n rekin bukatzen direnean -ta eransten zaie (inta, erranta…)

-Iraganeko aditzetan lehenengo silaban ohikoa da -a- agertzea beste euskalkietan -e- egoten den lekuan (zegon> zagon, zeuden>zauden, nekien> nakien…)4-SINTAXIA-Denborazko perpausak (-(e)larik>-likan): tor zelikan. Hala ere, -enean>nin bihurtzen ahal da: ura goitti ateizen denin)-Kausazko perpausak -(e)lakoz gehien erabiltzen den morfema da, ahala ere modu ugari daude kausazko esaldiak egiteko (zergatik(an), zertaz…)-Bait: alde batetik kausa adierazten du eta bestetik erlatibozko balioa.-Perpaus kontxekutiboa: kausa eta ondorioa adierazten du eta honako egiturak agertzen dira: zenbatez eta ordun.