Karbohidratoak eta Osasuna: Glukosaren Metabolismoa, Diabetesa eta Dieta Orekatua
Biología5,98 KB
Karbohidratoen Metabolismoa eta Osasuna: Galdera eta Erantzunak
1. D-glukosa naturan aske oso gutxitan agertzen da. Non aurki dezakegu horrela? Mahatsetan.
2. Zertarako gehitzen zaio glukosa elikagai askori?
Elikagaien balio energetikoa handitzeko, gozotasuna gehiegi handitu gabe.
Laktosarekiko intolerantzia
3. Azaldu zer den laktosarekiko intolerantzia.
Hainbat faktore direla eta, zenbait pertsonak laktasa entzima falta dute, eta esnea edatean beherakoa izaten dute.
Edulkoratzaileak eta karbohidratoen funtzioak
4. Zein desberdintasun dago sakarina eta sakarosaren artean? Sakarinak jatorrizko sakarosaren energia erdia ematen du.
5. Funtzioak zerrendatu:
- Energetikoa
- Plastikoa
- Erreserba
6. Karbohidratoak egunero kontsumitu behar dira. Zergatik? Zetosia saihesteko.
7. Aipatu oligosakarido eta polisakaridoen digestio-efektu fisiologiko onuragarriak:
- Igarotze-abiadura handitu
- Mugimendua erraztu
- Kolesterolemia eta glusemia kontrolatzen lagundu
Gorputz zetonikoak eta neuronak
8. Zein egoeratan hasten dira neuronak gorputz zetonikoak energia-iturri gisa erabiltzen, eta zergatik?
Barau luze baten ondoren, neuronak gai dira gantzen metabolismotik lortutako gorputz zetonikoak energia gisa erabiltzeko. Zetosiaren bidez.
Definizioak
9. Definitu:
- Glukoneogenesia: glukosa lortzea lipidoak eta proteinak deskonposatuz.
- Glukogenogenesia: glukosatik glukogenoa lortzea.
- Glukolisia: glukosa degradatzea ATP lortzeko.
- Glukogenolisia: glukogenoaren degradazioa glukosa lortzeko.
Glukolisia eta azido pirubikoa
10. Zein da glukolisiaren bidez lortzen den azido pirubikoaren ibilbidea? Anaerobioa (Coriren zikloa edo hartzidura deitzen dena) edo aerobioa (Krebs zikloa).
Indize gluzemikoa
11. Indize gluzemikoa definitu.
Karbohidratoak dituen elikagai batek odoleko azukre-maila zein azkar igotzen duen neurtzen duen eskala da.
12. Indize gluzemiko baxua duten elikagaiak kontsumitzea gomendatzen da. Zergatik? Hipogluzemia saihesten duelako.
13. Indize gluzemikoan eragina duten faktoreak aipatu:
- Almidoiaren egitura
- Zuntz edukiera
Egoera postprandiala
14. Egoera postprandialean hiru egoera gertatzen dira aldi berean. Azaldu:
- Organismoaren ehunek zuzenean erabiltzen dute glukosa energia lortzeko.
- Glukosa glukogeno gisa metatzen da gibelean eta hezur-muskuluetan.
- Gantz bihurtzen da, bai gibelean bai ehun adiposoan.
15. Zer gertatzen da glukosa-6-fosfatoarekin muskuluetan? Glukosa gisa metatzen da.
16. Zer baldintzatan sortzen da laktatoa muskuluetan?
Energia behar denean, glukolisian sortzen da Krebs zikloa amaitzeko edo, egoera anaerobioetan, laktatoa emateko.
17. Zein hormonak eragiten du triglizeridoen sintesia ehun adiposoan? Intsulinak.
Dieta orekatua
18. Karbohidratoen dieta orekatuan zein da duten proportzioa? Sinpleak: %10 (⅕), konplexuak: %40-50 (⅘).
| KH sinpleak | KH konplexuak (almidoia) | Glukogenoa |
|---|---|---|
Azukreak: pastelak, kafesnea, eztia, gozoak, opilak, mermelada (%50 fruta, %50 azukrea), edari freskagarriak, alkohola Esnea eta esnekiak | Pasta, zerealak, ogia, lekaleak, barazkiak, fruitu lehorrak | Muskuluan, ostran, olagarroa |
Karbohidratoekin lotutako gaixotasunak
19. Karbohidratoekin lotura duten gaixotasunak izendatu: hortz-karieak, loditasuna, zetosia, diabetesa, zenbait KH-ekiko intolerantzia.
20. Zer da txantxarra? Gaixotasun bakteriologikoa da, eta hortzen esmaltearen desmineralizazioa ekartzen du.
21. Pertsona bat gizentzen denean, zein prozesu kimiko gertatzen dira bere gorputzean? Azukre edo gantz gehiegi hartzeak energia gehiegi ematen dio organismoari, eta horrek lipogenesia areagotzen du, ehun adiposoan triglizeridoak metatuz.
22. Zer egoeratan gertatzen da zetosia? Organismoak behar duen gutxieneko karbohidrato kantitatea hartzen ez duenean.
23. Zer da azidosi metabolikoa? Odolaren pH-a jaistea.
Diabetesa
24. Diabetesaren sintomak: hipogluzemia, poliuria, polidipsia, polifagia, astenia, argaltzea eta azkura.
| Diabetes 1 | Diabetes 2 | |
|---|---|---|
| Hasiera | Haurtzaroan eta nerabezaroan | Helduengan |
| Intsulinaren jariapena | Ez dute jariatzen edo ez dute behar beste jariatzen | Intsulina ekoizteko gaitasunari eusten diote, baina zelulen erresistentzia agertzen da hormonaren jardunarekiko |
| Tratamendua | Eguneroko kanpoko intsulina dosi egokian hartzea | Pisua kontrolatu, tratamendu dietetikoa jarraitu; farmako hipogluzemiagarriak edo intsulina hartu behar dira |
Intolerantziak eta elikagaiak
25. Izozkiak: Cristinak laktosarekiko intolerantzia izan dezake. Izozkiak laktosa duelako, eta Cristinak laktasa entzima falta duelako, ezin du laktosa galaktosa eta glukosa bihurtu. Ondorioz, digeritu gabeko laktosak presio osmotikoa handitzen du eta beherakoa sor dezake.
26. Elikagai solidoak: fruktosarekiko intolerantzia. Sortzetiko gaixotasuna da, eta fruktosa metabolizatzeko arazoa eragiten du. Fruktosa duten elikagaiak saihestu behar dira, batez ere fruta eta sakarosa duten elikagaiak.
27. Zer gertatzen da glukogenoa mugarik gabe metatzen bada? Gibela hondatzen da.