Istòria d'Occitània e dera Val d'Aran: dera Epòca Romana ara Edat Mieja

Resumen

Aguest document sintetize era evolucion istorica, geografica e lingüistica d'Occitània e dera Val d'Aran dempús dera epòca romana enquiara Edat Mieja. S'i tracten hets clau coma era romanizacion pes legions a trauèrs de Sent Bertran de Comenge, era crisi der Empèri roman damb es invasions germaniques e arabes, e es muments decisius dera Edat Mieja coma era batalha de Murèth de 1213. Ath delà, destaque er estatut dera Querimònia e es limits geografics e lingüistics der occitan.

Puntos clave

Era Edat Mieja comence ath sègle V damb era casuda der Empèri roman d'Occident e s'esten pendent mil ans.
En 1209 eth papa Innocenci III comence era crotzada contra es albigesi, e en 1213 a lòc era batalha de Murèth.
Occitània limite ath nòrd damb eth país d'oïl, ath sud damb era peninsula Iberica, ar oèst damb er ocean Atlantic e a l'èst damb Itàlia e Soïssa.
Era Querimònia ei eth document istoric fonamentau que convertís era Val d'Aran en un territòri liure a on era gent ei propietària des sues tèrres.
Era romanizacion aranesa s'articulèc ath torn dera ribèra de Garona e dera ciutat de Lugdunum Convenarum (Sent Bertran de Comenge).

Ponte a prueba

Era Edat Mieja en Occitània

Damb era decadéncia der Empèri roman en sègle V comence un long periòde de mil ans en Euròpa, marcat enes sues originas pera praubesa materiau e culturau, sustot en terren des letres, a on es prumèrs tèxtes literaris non apareishen enquiath sègle XI.

Totun, a nivèu economic e sociau Occitània se pòt considerar un territòri ric. A nivèu politic, ei eth temps dera formacion deth Comdat de Tolosa, que met de manifest un pregond occitanisme enes institucions e era unificacion d'Occitània coma país.

Muments mès importants dera Edat Mieja

1209: Eth papa Innocenci III comence era crotzada contra es albigesi.
1213: Es tropes franceses, comandades per Simon de Montfòrt, envadissen Occitània dempús d'impausar-se вид as tropes deth rei Pèir II d'Aragon ena memorabla batalha de Murèth.
Sègle XIV: Seguis eth camin de declivi dera identitat e dera lengua occitana per amor dera invasion e incorporacion francesa.

Occitània Actuau e era sua Situacion Geografica

Era situacion geografica siguec dilhèu era principau rason dera mantenença d'ua cultura, d'ues lengues e d'ua civilizacion fòrça originau. Aguesti limits geografics se pòden considerar capdaus ara ora de parlar des grops lingüistics:

Nòrd: Limita damb eth país d'oïl a trauèrs des montanhes d'Auvèrnhe e Lemosin.
Sud: Limita damb era peninsula Iberica pes Pirenèus.
Oèst: Limita damb er ocean Atlantic.
Èst: Limita damb Itàlia e Soïssa pes Aups e era mar Mediterranèa.

Er Occitan coma Lengua Estandard

Se pòt definir eth tèrme lengua estandard coma aquera lengua parlada per una determinada comunitat lingüística damb ues regles e ues nòrmes comunes. Açò vò díder qu'es grops dialectaus occitans an ua basa comuna —eth latin e es lengues preromaniques—, e es diferéncies existents entre eri expliquen era coexisténcia de nòrmes adaptades.

Era Epòca Romana e era Val d'Aran

Es notícies istoriques son mès abondoses gràcies as informacions des madeishi istorians romans qu'acompanhauien as sues legions. Ua tribú ara quau s'atribusís procedéncia aquitana, es garunni, aurie ocupat tota era ribèra nauta deth Garona enquiara ciutat de Sent Bertran de Comenge, en tot formar ua confederacion convèna que tenie coma caplòc era ciutat de Lugdunum Convenarum, en territòri deth Comdat de Comenge.

Era romanizacion ena Val d'Aran non se desvolopèc pas damb es madeishes caracteristiques qu'ena rèsta d'Occitània: per mor des sues caracteristiques geografiques, aguest territòri siguec trauessat pes legions ath pè der actuau Sent Bertran de Comenge.

Era Querimònia

Era Querimònia ei eth document capdau dera istòria dera Val d'Aran. Concedida en 1313, convertís era Val en un territòri liure a on era gent ei propietària leiau de ço que possedís, en tot consolidar es sòns privilègis e franqueses fòra deth regim feudau comun.

Era Epòca Pòst-Romana e es Granes Invasions

En arribar ath sègle V, dempús dera casuda der Empèri roman, se da un contèxt de granes invasions per part des pòbles germanics que destrusiren er empèri:

Es visigòts son fin finau dominadi pes francs e fòrça d'eri se refugien en aute costat des Pirenèus.
Dera Gasconha/Vasconia baishen vèrs era plana occitana en direccion tath Garona.
Es viquings ocupen e destrusissen bona part dera Gasconha pendent es sues incursions.
Es invasions arabes assagen de trauessar es Pirenèus en direccion ath nòrd.

Nòtes e Vocabulari Institucionau

Tèrmes clau e concèptes d'interès administratiu e culturau:

Institucions e societat: Conselh, onze de seteme, assegurar, president, foncionari, aranesa, educacion.
Geografia e istòria: Passat, Sardenha, Cerdanha, començar, despausar, diferéncia, ausau.

Preguntas frecuentes

Qué siguec era batalha de Murèth e quina importància aqueric?

Aguèc lòc en 1213, quan es tropes franceses comandades per Simon de Montfòrt venqueren es fòrces deth rei Pèir II d'Aragon, heit que desencadenèc era invasion francesa d'Occitània e afeblic era sua identitat politica.

Qué definís era Querimònia entara Val d'Aran?

Ei eth document capdau dera istòria dera Val d'Aran que reconeish eth territòri coma liure e garantís que era gent ei propietària de çò que possedís.

Quins son es limits geografics tradicionaus d'Occitània?

Limite ath nòrd damb es montanhes d'Auvèrnhe e Lemosin (país d'oïl), ath sud damb es Pirenèus, ar oèst damb er ocean Atlantic e a l'èst damb es Aups e era mar Mediterranèa.