Bizkaiko industrializazioa eta euskal pluralismo politikoa XIX. mendean

Bizkaiko Industrializazioaren Kausak

Bizkaiko Industria Iraultza XIX. mendearen bigarren erdialdean hasi zen, eta hainbat faktorek bultzatu zuten. Lehena, meatze-arroaren baliabide aberatsak eta garapen teknologikoa izan zen. Bizkaiko burdin minerala Europako industriarako ezinbestekoa bihurtu zen, bere kalitateagatik eta Bessemer bihurgailuaren beharrei erantzuteko gaitasunagatik. Burdina erauzteko kostuak baxuak ziren, minerala azalera hurbil zegoelako eta eskulana ugaria eta merkea zelako. Gainera, 1868ko Meategien Legeak Estatuko meategiak saltzea ahalbidetu zuen, eta horrek tokiko eta atzerriko kapital inbertsio handiak erakarri zituen.

Bigarren kausa garrantzitsua garraio azpiegituren garapena izan zen. 1855eko Trenbideen Legeak barnealdeko merkatuekiko loturak erraztu zituen, eta Bilboko portua merkataritza eta esportazio gune estrategikoa bihurtu zen. Hirugarrenik, kapitalen pilaketak industrializazioa bultzatu zuen. Burdinaren esportazioarekin lortutako irabaziek inbertsioetarako oinarri sendoa eskaini zuten.

Azkenik, protekzionismo ekonomikoak burgesia industrialaren interesak babestu zituen, Espainiako estatuarekin egindako aliantzei esker, merkatu nazionala industria lokalerako lehentasunezko bihurtuz. Faktore horiek Bizkaiko industrializazioaren zutabe nagusiak izan ziren.

Bizkaiko Industrializazioaren Ondorioak

Bizkaiko industria iraultzak eragin sakonak izan zituen ekonomia eta gizartean. Burdina ustiatzeak kapital pilaketa handiak ekarri zuen, eta 1880ko hamarkadan siderurgia garatzea ahalbidetu zuen. Altos Hornos de Vizcaya, 1902an Espainiako industriaren buru bihurtu zen enpresa, sortu zen. Immigrazio masiboak biztanleria azkar hazi zuen, batez ere Gaztelatik eta Kantauriatik etorritako langileei esker. Langile-auzoak eraiki ziren, baina baldintzak kaskarrak ziren. Bilbo Espainiako gune industrial nagusi bihurtu zen, eta langile klaseak lan baldintza latzak eta soldata txikiak zituen, horrek gatazka sozialak eragin zituen. Emakumeek lan-munduari egindako ekarpena handia izan zen, baina soldata eta baldintzen aldetik diskriminazioa pairatu zuten.

Sindikalismoa eta sozialismoa indartu ziren eta desberdintasun sozialak nabarmen handitu ziren.

Euskal Herriko Pluralismo Politikoaren Kausak XIX. Mendean

XIX. mendetik aurrera, Euskal Herriko bizitza politikoa bi indar nagusiren arteko polarizazioak markatu zuen: tradizionalismoa eta liberalismoa. Tradizionalismoak karlismoan zuen ordezkaria, baserri giroan errotuta; liberalismoak, berriz, hirietan sustraitua, foruzaletasuna barne hartzen zuen. Polarizazio hori gizarte egituraren eta egoera sozioekonomikoaren isla izan zen. Industrializazioak aldaketa sakonak eragin zituen, bereziki Bizkaian. Meatze-industria eta lantegiek burgesia indartsua sortu zuten, Madrilgo boterearekin lotura estua zuen oligarkia bat. Aldi berean, immigrazioak eta industria sektorearen hazkundeak langile klase zabala eratu zuten, baldintza ekonomiko kaxkarrek eta bazterkeriak bultzatuta. Egoera horrek sozialismoaren eta sindikatuen agerpena sustatu zuen.

Gainera, 1876an foruak indargabetu izanak euskal kultura eta identitatearen aldeko erreakzioa piztu zuen. Liberalismoaren zentralismoaren aurrean, foruzaletasunetik abiatutako mugimendu abertzaleak sortu ziren, Sabino Aranaren euskal nazionalismoarekin. Immigrazio masiboak eta uniformetasun politiko eta kulturalak gizarte sektore tradizionaletan kontrakotasuna eragin zuten. Horrek euskal nortasuna eta kultura babesteko kezkak areagotu zituen, nazionalismoaren hazkundea bultzatuz. Horrenbestez, industrializazioa, foruen galera, immigrazioa eta gizarte sektoreen arteko polarizazioa izan ziren Errestaurazio garaiko euskal pluralismoaren kausa nagusiak.

Euskal Herriko Pluralismo Politikoaren Ondorioak

Euskal pluralismoaren sorrera eta garapena Errestaurazio garaian hainbat kausa historikoren emaitza izan zen, eta horrek gizarte eta politika ereduen aldaketa sakonak eragin zituen. Industrializazioak eta hirugarren karlistaldiaren ondorengo egoerak bide eman zuten klase gizartearen sorrerari, non burgesia industriala, langileria eta gizarte tradizionala bereizten ziren. Talde bakoitzak bere interes eta ideologiak garatu zituen, hiru indar politiko nagusi sortuz:

• Liberalismo monarkikoa
• Euskal nazionalismoa
• Sozialismoa

Ondorioz, euskal bizitza politikoan aniztasuna finkatu zen, aurreko sistema politikoaren gainbeherarekin batera. Liberalismo monarkikoak indar handia izan zuen burgesia industrialaren artean, Madrilgo botere egiturekin harreman estua bilatuz.

Bestalde, euskal nazionalismoak foruen galera eta immigrazioaren aurkako erreakzioan aurkitu zuen babesa, Sabino Aranaren gidaritzapean. Azkenik, sozialismoa langile klasearen eskubideen aldeko borroka bilakatu zen, greba eta antolaketa sindikala tresna nagusi izanik. Hala ere, tradizionalismoak, karlismo eta integrismo gisa, oraindik ere eragin handia izan zuen landa eremuetan. Euskal pluralismoa, beraz, gizarte eta politika aniztasunaren oinarri bihurtu zen, XX. mende hasieran zehar gatazka eta aldaketa berrietarako eszenatokia prest utziz.