Iberiar Penintsularen Bilakaera Geologikoa eta Litologia

Iberiar Penintsularen Bilakaera Geologikoa

Aro Arkaikoa

• Itsasotik mendi-zerrenda okertu bat sortu zen.
• Arbelak eta gneisak osatzen zuten.
• Mendikate Zentraleko eta Toledoko Mendietako puntu bakartuetan goraguneak sortu ziren.

Aro Primarioa (Paleozoikoa)

• Orogenesi Hertziniarra gertatu zen.
• Penintsula ia osoa estaltzen zuten itsasoetatik Mendikate Hertziniarrak sortu ziren.
• Aro Primarioan, higadurak mendikateak suntsitu zituen, eta Mediterraneo itsasorantz inklinatutako goi-ordoki bihurtu zen.

Aro Sekundarioa (Mesozoikoa)

• Atsedenaldia izan zen, eta higadura eta sedimentazioa izan ziren nagusi.
• Sedimentazioak materialak jalki zituen, batez ere kareharriak.
• Gaur egungo inguru Piriniarretan eta itsas fosetan sedimentu geruza lodiak ezarri ziren.

Aro Tertziarioa (Zenozoikoa)

• Alpetar mendikateak altxatu ziren, mendigune zaharren artean fosa Piriniarrean eta Betikoan jalkitako materialak tolestu zirelako.
• Sakonune aurrealpetarrak sortu ziren mendikate berriaren paraleloan: Ebroko Sakonunea, Pirinioen paraleloan, eta Guadalquivirrekoa, Mendikate Betikoen paraleloan.
• Goi-lautadak Alpetar Orogenesiaren eragina izan zuen:
  • Atlantikorantz inklinatu zen.
  • Ekialdeko eta hegoaldeko mendi-ertzak eratu ziren.
  • Mendikate Betikoen bultzadaren eraginez, Sierra Morena altxatu zen.
  • Goi-lautadako zokaloak hausturak eta failak jasan zituen.
  • Bloke altxatuek Goi-lautadaren iparraldeko mendigunea eta Goi-lautadaren barruko mendilerroak sortu zituzten.
  • Bloke hondoratuek arro sedimentarioak sortu zituzten.
  • Failek ere sumendi-jarduera sortu zuten.

Aro Kuaternarioa

• Glaziazioak mendikate garaienetan izan zuen eragina: Pirinioak, Kantauriar Mendikatea, Mendikate Zentrala, Iberiar Mendikatea eta Sierra Nevada.
• Bi glaziar mota sortu ziren:
  • Zirkuko glaziarrak: Haranen goiburuan sortutako izotz-pilaketak dira.
  • Haraneko glaziarrak: Izotz-ibaiak dira.
• Ibai terrazak: Ibai baten ertzean kokatutako zerrenda lau eta garaiak dira. Kuaternarioko klima-txandaketen eraginez sortu ziren.

Espainiako Litologia eta Harri Motak

Harri Motak

1. Harri igneoak (Magmatikoak)

   Magman sortutako harriak dira.

   • Harri plutonikoak: Sienita, Granitoa. Harri magmatiko plutonikoa da. Lurraren barruan sortzen da. Kolore argia du, grisaxka, eta kuartzozko, feldespatozko eta mikazko pikor lodiek osatzen dute.
   • Harri bolkanikoak: Basaltoa. Magmatik ateratzen den harri mota da, eta ondoren hoztu egiten da.

2. Harri sedimentarioak

   Material desberdinak metatzean sortutako harriak.

   • Harri sedimentario mekanikoak: Hareharria, Konglomeratua, Buztina, Marga. Kareharriak eta buztinak eratutako harri sedimentarioa da. Kolore zurixka du.
   • Harri sedimentario kimikoak: Kareharria, Igeltsua. Lurretik kanpo sortzen dira aurretik zeuden harrien zatietatik.

3. Harri metamorfikoak

   Marmola, Kuartzita, Arbela, Gneisa. Berotasun eta presio handiaren bidez sortuak dira.