Hizkuntza Jarrerak, Elebitasuna eta Didaktika Hezkuntzan

1. GAIA: Jarrerak (hizkuntzekiko eta pertsonekiko)

• Estereotipoak: Talde jakin baten ezaugarriei buruzko aurrez burututako ideiak edo sinplifikazioak dira, gizarteak partekatzen dituenak. Lovelacek (1995) dioenez, aurreiritzien oinarri dira eta pertsonak gizabanako gisa ikustea oztopatzen dute.
• Aurreiritziak: Ezagutzen ez den zerbaiti buruzko iritzi negatiboak dira, ezjakintasunetik eratorriak eta taldeen bazterketa eragiten dutenak.
• Diskriminazioa: Talde jakin bati (etnia, sexua edo maila sozioekonomikoagatik) gutxiagotasun tratua ematea da, haien gizarteratzea galaraziz.
• Arrazakeria: Giza taldeen artean hierarkia bat ezartzen duen jarrera da, talde batzuek besteek baino ahalmen handiagoa dutela sinetsiz. Lovelacek (1995) zehazten duenez, menderatzea eta bazterketa justifikatzen ditu.

2. GAIA: Elebitasuna

• Elebakarra: Hezkuntza hizkuntza bakar batean ematen denean; beste hizkuntza batzuk irakasgai gisa soilik ager daitezke.
• Elebiduna: Irakaskuntza bi hizkuntzatan ematen denean, edota etxeko eta eskolako hizkuntzak desberdinak direnean.
• Eleaniztasuna: Irakaskuntza zenbait hizkuntzatan ematen denean (adibidez: euskara, gaztelania eta ingelesa).

Elebitasun motak (Lambert, 1974)

• Elebitasun gehitzailea: H2 ikasteak H1ari mesede egiten dionean, biak baloratuak direlako; onura kognitiboak eta akademikoak dakartza.
• Elebitasun kentzailea: H1 ez denean baloratzen eta H2k (prestigioduna) ordezkatzen duenean; ondorio kaltegarriak ditu maila guztietan.
• Elebitasun orekatua: Bi hizkuntzatan antzeko gaitasuna duen pertsona, biak edozein testuingurutan eraginkortasunez erabili ditzakeena.

Eskola mailan: Ereduak eta Programak

• A eredua: Gaztelaniazko irakaskuntza (elebakarra), euskara irakasgai gisa (4-5 ordu).
• G-X eredua: Guztia gaztelaniaz.
• B eredua: Bi hizkuntzak erabiltzen dira irakasgaiak lantzeko. B eredu trinkoa denean, gutxienez ikasgaien %60 euskaraz ematen da.
• D eredua: Irakasgai guztiak euskaraz; gaztelania irakasgai gisa lantzen da.

Hizkuntza Programak

• Murgiltzea: Hizkuntza nagusiko ikasleak (gaztelaniadunak) H2n (euskaraz) barneratzea elebitasun gehitzailea lortzeko.
  • 1. Murgiltze goiztiarra: Umeak txiki-txikitatik hizkuntza berri batean sartzea da. Bi modu daude:
    • Erabatekoa: Dena hizkuntza berrian egiten da. Etxeko hizkuntza geroago eta gutxiago lantzen da.
    • Erdizkakoa: Denbora eta ikasgaiak bi hizkuntzetan banatzen dira.
  • 2. Murgiltze bikoitza: Eskolan bi hizkuntza berri batera irakasten dira (adibidez, euskara eta ingelesa), etxean beste bat hitz egiten duten umeei.
• Mantentzea: Hizkuntza gutxituko haurrek (euskaldunek) ama-hizkuntzan ikasten dute, gizarteko hizkuntza nagusia pixkanaka sartuz.
• Azpiratzea: Hizkuntza gutxituko haurren H1a kontuan hartu gabe H2n eskolatzea, asimilazioa eta elebitasun kentzailea eraginez.
• Segregazioa: Irakaskuntza H1ean eman eta H2 irakasgai gisa soilik lantzen denean, integrazioa oztopatuz.

Teoria nagusiak norbanakoarengan

• Elkarmendekotasun linguistikoa (Cummins, 1979): Hizkuntzek Gaitasun Sakon Komun bat (CUP) partekatzen dute (icebergaren irudia). H1ean garatutako gaitasunak (irakurmena, arrazoitzea) H2ra transferitu egiten dira.
• Atalaseen teoria (Toukomaa, Skutnabb-Kangas eta Cummins, 1991): Ikasleak maila minimo bat gainditu behar du bi hizkuntzetan desabantaila kognitiboak saihesteko eta abantailak (pentsamendu malgua) lortzeko.
• BICS eta CALP (Cummins, 1981):
  • BICS: Eguneroko harremanetarako oinarrizko komunikazio-trebetasunak (1-2 urtean lortzen dira).
  • CALP: Gaitasun akademiko kognitiboa, eskolako eduki konplexuak lantzeko beharrezkoa (5-7 urte behar dira).

3. GAIA: Hizkuntzaren didaktika

Elebitasun gehitzailea lortzeko estrategiak

1. H1 guztiei presentzia eman: Ikaslearen ama-hizkuntza balioetsi behar da (agurrak, materialak) esperientzia kentzailerik ez gertatzeko. Transferentzia eman dadin, ama-hizkuntzarekiko motibazioa eta erabilera sustatu behar dira (eskolan zein etxean).
2. Konpetentzia eleaniztuna (Ikuspegi komunikatiboa): Hizkuntza egoera errealetan erabili behar da benetako gauzak egiteko, esanahiak negoziatuz. Besalú eta Vilak (2007) diotenez, irakasleak bakarrik hitz egiteko egitura gainditu behar da.
3. Ahozkotasuna:
   • 3.1 Esapide funtzionalak: Baliabide linguistikoak eman behar zaizkie parte har dezaten.
   • 3.2 Input ulergarria (Krashen, 1981): Irakasleak i+1 mailako inputa eman behar du (ikaslearen maila baino pixka bat gehiago), laguntza kontestualarekin.
   • 3.3 Output-a: Ikaslearen ekoizpena sustatzea.
   • 3.4 Aldamiajea: Ikaslearen ekoizpenak sustatu behar dira eta helduak laguntza eman behar dio (zuzendu, elkarrizketa hedatu) autonomoa izan arte.

Metodologia eta Antolaketa

• Murgiltze eguneratua: Gela barruko programa hoberena da; ama-hizkuntzarekiko motibazioa eta metodologia komunikatibo zein inklusiboak uztartzen ditu.
• Estimulazio linguistikoa: Planifikatu egin behar da, integrazioak ahalbidetzen baitu hizkuntzaren ikaspena. Kontzientzia fonemikoa (soinuak), jariotasuna eta hiztegia ahoz landu behar dira.
• Taldekatzeak:
  • Handia: Batez ere murgiltzearen hasieran (2-3 urte) euskarazko gutxieneko inputa bermatzeko eta interakzio gidatuak egiteko (asanbladak).
  • Txikia: Ikasle bakoitzari feedback eraginkorragoa emateko eta hizketa autonomoa bultzatzeko. (Oharra: CALP ez denean lantzen, erabilera produktiboa sustatzen da, nahiz eta hizkuntza arloko eduki espezifikoak ez landu).