Hazkunde demografikoa eta piramide demografikoak: herrialde garatuak eta garatu gabeak

Hazkunde demografikoa eta piramide demografikoak

Nolakoa da hazkunde demografikoa herrialde garatuetan?

Herrialde garatuetan, hazkunde demografikoa oso txikia, egonkorra edo negatiboa izan daiteke. Jaiotza-tasa baxua da, heriotza-tasa ere baxua da, bizi-itxaropena altua da eta adineko pertsonen proportzioa handia da. Haur gutxi jaiotzen direnez, ez da belaunaldien arteko erreleboa bermatzen. Horregatik, herrialde batzuek hazkunde negatiboa dute. Liburuko adibide bat Alemania da, piramide erregresiboa aurkezten duena.

Eta gutxien garatutako herrialdeetan?

Gutxien garatutako herrialdeetan, hazkunde demografikoa handia izan ohi da. Jaiotza-tasa altua da, biztanleria gehienbat gaztea da, haur eta gazte asko daude, bizi-itxaropena herrialde garatuetan baino baxuagoa izan ohi da eta biztanleriaren hazkundea handia da. Liburuko adibide bat Somalia da, piramide progresiboa duena.

Nolakoak dira piramide demografikoak?

Piramide demografikoek lurralde bateko biztanleria adinaren eta sexuaren arabera adierazten dute. Hiru mota nagusi daude:

• Piramide progresiboa, Somaliakoa bezala, oinarri oso zabala duena eta gorantz estutzen dena. Horrek esan nahi du haur eta gazte asko daudela, jaiotza-tasa altua dela, biztanleria gaztea dela, hazkunde demografikoa handia dela eta bizi-itxaropena nahiko baxua dela.
• Piramide egonkorra, Ekuadorkoa bezala, forma orekatuagoa duena, biztanleria gazteak eta helduak pisu handia dutelarik, jaiotza-tasa jaisten ari delarik eta hazkunde demografikoa moderatua delarik.
• Piramide erregresiboa, Alemaniakoa bezala, oinarri estua eta erdiko eta goiko zati nahiko zabalak dituena. Horrek jaiotza-tasa baxua, haur eta gazte gutxi, heldu eta adineko pertsona asko, bizi-itxaropen altua, belaunaldien arteko errelebo falta eta zahartzeko eta gutxitzeko joera duen biztanleria adierazten ditu.

Ba al dago desberdintasunik gizon eta emakumeen artean?

Bai. Jaiotzean, normalean, emakumeak baino gizon pixka bat gehiago daude, baina adina handitu ahala egoera aldatu egiten da. Adin aurreratuenetan, normalean, emakume gehiago daude gizonak baino, emakumeek, oro har, bizi-itxaropen handiagoa dutelako. Beraz, piramide erregresiboetan, gizon eta emakumeen arteko aldea bereziki nabaria da adin nagusienetan. Adin gazteetan gizon gehiago daude, baina adin aurreratuetan emakumeak nagusitzen dira.

Nolakoa da bizi-itxaropena?

Bizi-itxaropena herrialde motaren eta piramidearen araberakoa da. Piramide progresibo batean, Somalia bezalako herrialde batean, bizi-itxaropena baxua da; piramide egonkor batean, Ekuadorren bezala, ertaina da; eta piramide erregresibo batean, Alemanian bezala, altua da. Beraz, herrialde bat zenbat eta garatuago egon, orduan eta handiagoa izan ohi da bere bizi-itxaropena eta orduan eta handiagoa da adineko biztanleriaren proportzioa.

Zer gertatzen da belaunaldien arteko erreleboarekin?

Belaunaldien arteko erreleboak esan nahi du belaunaldi berriek aurreko belaunaldiak ordezkatzen dituztela. Errelebo nahikoa egon dadin, jaiotza kopuru nahikoa egon behar da. Piramide progresibo batean gazte asko daude eta erreleboa badago; piramide egonkor batean errelebo orekatuagoa da, nahiz eta jaiotza-tasa jaisten ari izan; eta piramide erregresibo batean gazte gutxi daude eta errelebua ez da bermatzen. Hori herrialde garatuen arazo demografiko nagusietako bat da.

Zer da zahartze demografikoa?

Zahartze demografikoa biztanleriaren barruan adineko pertsonen proportzioa handitzen den prozesua da. Bi arrazoi nagusirengatik gertatzen da: jaiotza-tasaren jaitsieragatik, haur gutxiago jaiotzen direlako, eta bizi-itxaropenaren igoeragatik, pertsonak urte gehiago bizi direlako. Horregatik, Alemania bezalako herrialdeetan, piramidearen goiko zatiak pisu handia du.

Zer zama ekonomiko dakar zahartzeak?

Zahartzeak zama ekonomiko handiagoa eragiten du gizartean, pentsioak, osasuna eta arreta medikoa, zaintzak eta gizarte-zerbitzuak behar dituzten pertsonen kopurua handitzen delako. Aldi berean, lan egiteko adinean dagoen biztanleriaren proportzioa gutxitzen da. Beraz, biztanleria aktibo gutxiago dago gero eta erretiratu gehiago ekonomikoki sostengatzeko. Horrek gastu publikoa handitu dezake eta pentsio-sistemari eustea zaildu dezake.

Migrazioa

Zeintzuk dira migrazio motak?

Migrazioa biztanleria leku batetik bestera lekualdatzea da, bertan denbora jakin batean edo modu iraunkorrean bizitzeko. Lurraldearen arabera:

• Barne-migrazioak: herrialde beraren barruan gertatzen direnak, adibidez, pertsona bat herri batetik hiri batera joatea.
• Kanpo-migrazioak edo nazioarteko migrazioak: herrialde ezberdinen artean gertatzen direnak, adibidez, pertsona bat Espainiatik Frantziara joatea.

Borondatearen arabera:

• Borondatezko migrazioak: pertsonak bizi-baldintza hobeak, lana, ikasketak eta abar bilatuz alde egitea erabakitzen duenean.
• Behartutako migrazioak: pertsona gerrengatik, jazarpenengatik, hondamendiengatik eta abarrengatik alde egitera behartuta dagoenean.

Emigrantea jatorrizko lekutik ateratzen den pertsona da eta immigrantea lurralde berri batera iristen den pertsona da. Pertsona bera emigrantea da uzten duen lurraldearekiko eta immigrantea iristen den lurraldearekiko.

Zeintzuk dira Europako migrazio-fluxuak?

Europa historikoki emigrazio-lurralde garrantzitsua izan da, batez ere XIX. eta XX. mendeetan, europar asko Amerikara emigratu zutenean. Gaur egun, Europa batez ere immigrazioa jasotzen duen lurraldea da. Besteak beste, Afrikatik, Asiatik, Europako ekialdetik eta Ekialde Hurbiletik datozen pertsonak iristen dira. Arrazoi nagusiak lana bilatzea, baldintza ekonomiko hobeak bilatzea, segurtasuna, gatazkak eta gerrak, eta bizi-mailaren arteko desberdintasunak dira.

Zeintzuk dira Asiako migrazio-fluxuak?

Asia munduko migrazio-gune nagusietako bat da. Mugimendu garrantzitsuak daude Asiako hegoaldeko eta hego-ekialdeko herrialdeetatik lan-aukerak handiagoak dituzten herrialdeetara, Persiar Golkoko petrolio-herrialdeetara eta Asiako herrialde garatuetara, hala nola Japoniara eta Hego Koreara. Gainera, Asiako herrialdeen barruan ere barne-mugimendu garrantzitsuak daude.

Espainiako egoera demografikoa

Zeintzuk dira Espainiako arazo demografikoak?

Espainiak hainbat arazo demografiko garrantzitsu ditu: jaiotza-tasa baxua, biztanleriaren zahartzea, bizi-itxaropenaren igoera, belaunaldien arteko errelebo falta eta, zenbait eremutan, despopulazioa. Gainera, biztanleria hirietan eta kostaldeko eremuetan kontzentratzen da eta landa-eremu askotan biztanleria galtzen ari da.

Zer da hazkunde negatiboa?

Hazkunde natural negatiboa jaiotzak baino heriotza gehiago daudenean gertatzen da. Oinarrizko formula hau da:

hazkunde naturala = jaiotzak − heriotzak

Adibidez, 100 pertsona jaiotzen badira eta 120 hiltzen badira, hazkunde naturala −20 da. Beraz, biztanleria modu naturalean gutxitzen da. Hazkunde naturala negatiboa izan arren, biztanleria osoa handitu daiteke immigrazio nahikoa iristen bada.

Zer da Espainia hutsa?

Espainia hutsa edo hustua biztanleria asko galdu duten barnealdeko landa-eremu zabalak izendatzeko erabiltzen da. Prozesua, batez ere, landa-exodoaren ondorioz azaltzen da. XX. mendean, batez ere industrializazioarekin, pertsona askok herriak utzi eta hirietara jo zuten, lana, soldata hobeak, zerbitzu hobeak, hezkuntza, osasuna eta aukera hobeak bilatuz. Nekazaritzaren mekanizazioak ere landa-eremuan eskulanaren beharra murriztu zuen. Ondorioz, landa-eremu askok biztanleria galdu zuten.