A Guerra Fría (1947-1991): Bloques, Fases e Conflitos

Ciencias sociales7,7 KB

Resumen

Este documento aborda a Guerra Fría (1947-1991), o conflito multidimensional que enfrontou o bloque occidental liderado polos Estados Unidos e o bloque oriental liderado pola Unión Soviética. Detállanse a división do mundo tras a Segunda Guerra Mundial, os plans económicos e as alianzas militares como a OTAN e o Pacto de Varsovia. Tamén se analizan episodios cruciais como as guerras de Corea e Vietnam, a construción do Muro de Berlín e a crise dos mísiles de Cuba.

Puntos clave

  • A Guerra Fría (1947-1991) foi un estado de tensión global sen enfrontamento militar directo entre os Estados Unidos e a URSS.
  • As diferenzas de reconstrución decidíronse nas conferencias de Teherán (1943), Yalta (1945) e Potsdam (1945).
  • No eido económico contrapuxéronse o Plan Marshall estadounidense (1947) e o CAME soviético.
  • A nivel militar organizáronse a OTAN (1949) no bloque occidental e o Pacto de Varsovia (1955) no bloque oriental.
  • Alemaña e Berlín foron divididas en catro zonas, orixinando a RFA e a RDA e a construción do Muro de Berlín en 1961 (derrubado en 1989).
  • Os maiores conflitos indirectos foron a Guerra de Corea (1950-1953) e a Guerra de Vietnam (1946-1975).
  • A coexistencia pacífica viuse ameazada pola Crise dos Mísiles en Cuba (1962), que derivou en pactos de non proliferación nuclear.

Ponte a prueba

A Guerra Fría (1947-1991)

A Guerra Fría foi un proceso longo e complexo que transformou a fisionomía de gran parte da Terra. Consistiu nun conflito global (económico, político, ideolóxico e cultural) entre dous bloques contrarios liderados polos Estados Unidos (EE.UU.) e a Unión Soviética (URSS), mantendo un permanente estado de tensión internacional.

As potencias vencedoras

  • Dúas grandes potencias: Trala Segunda Guerra Mundial emerxeron dous vencedores que iniciaron a Guerra Fría.
  • Duración: Máis de catro décadas de tensión internacional a nivel mundial.
  • Dimensión militar: Caracterizada polo constante incremento e renovación de armamento como ameaza disuasoria.
  • Carácter político e económico: Dous sistemas contrarios que loitaban por demostrar a súa eficacia: economía de libre mercado fronte a economía planificada do Estado, e réxime democrático fronte a réxime totalitario (gran enfrontamento ideolóxico).

Formación dos bloques

A reconstrución política foi o resultado das decisións tomadas polos países dirixentes aliados nas conferencias de Teherán (1943), Yalta (1945) e Potsdam (1945). Estas dúas últimas foron as máis importantes, xa que nelas se acordou a ocupación e partición de Alemaña.

Apareceron as primeiras diverxencias respecto á reconstrución de Europa: que réximes políticos se debían implantar e o trazado das novas fronteiras. A desconfianza e o temor impuxéronse entre os antigos aliados debido aos seus intereses enfrontados:

  • En 1947, o presidente dos EE.UU., Harry S. Truman, pediu autorización ao Congreso para axudar a Grecia e a Turquía, argumentando a necesidade de frear a expansión soviética (Doutrina Truman).
  • Os dirixentes soviéticos alertaban á súa vez sobre o expansionismo estadounidense. A URSS erixiuse como única representante do mundo comunista e procedeu a impoñer gobernos afíns en Europa Oriental.
  • Os primeiros puntos de fricción directa foron Grecia e Irán.
  • Esta oposición consolidou a división do mundo en dous bloques enfrontados ata a disolución da URSS en 1991: o Bloque Occidental (liderado polos EE.UU.) e o Bloque Oriental (liderado pola URSS).

Consecuencias económicas

  • Os EE.UU. dispuxeron axudas económicas para a recuperación de Europa a través do Plan Marshall (1947) co obxectivo de afastar a ameaza comunista. Beneficiáronse 17 países que constituíron a OECE (xermolo da futura Comunidade Europea), consolidando o apoio das clases medias aos sistemas democráticos.
  • A URSS e os seus aliados responderon a este plan coa creación do CAME (Consello de Asistencia Mutua Económica).

Consecuencias políticas

  • División de Alemaña e de Berlín: O territorio alemán e a cidade de Berlín dividíronse en catro zonas de ocupación (estadounidense, soviética, francesa e británica). Berlín quedou encravada na zona soviética.
  • Ante a unificación das tres zonas occidentais, a URSS opúxose e pechou todas as comunicacións terrestres, o que provocou a posta en marcha dunha ponte aérea permanente durante 9 meses.
  • Isto deu lugar á creación de dous estados distintos: a República Federal Alemá (RFA) na zona occidental e a República Democrática Alemá (RDA) na zona oriental.

Consecuencias militares

  • Bloque occidental: Creación da OTAN en 1949 para organizar a defensa colectiva dos países asinantes.
  • Bloque oriental: Sinatura do Pacto de Varsovia en 1955 entre a URSS e a maioría dos países de Europa Oriental.
  • En 1961, debido a que moitos cidadáns alemáns abandonaban a República Democrática Alemá, construíuse o Muro de Berlín (con torres de vixilancia e aramado electrificado), alcumado o «muro de aceiro», que separou o mundo comunista do capitalista ata a súa caída en 1989.

Conflitos bélicos (1950-1970)

Aínda que as superpotencias evitaron enfrontamentos directos polo temor ao armamento atómico, enfrontáronse a través de terceiros países.

Guerra de Corea (1950-1953)

  • Corea quedara dividida en dúas partes polo paralelo 38. En 1949 os exércitos retiráronse, quedando o territorio dividido en Corea do Norte (comunista) e Corea do Sur (prooccidental).
  • Corea do Norte invadiu o Sur. Os EE.UU. enviaron tropas tras unha intervención aprobada pola ONU, reflectindo a mundialización da Guerra Fría mediante unha coalición militar liderada por Washington. Asinouse a paz en 1953 mantendo a división orixinal.

Guerra de Vietnam (1946-1975)

  • Iniciouse como un conflito de descolonización e converteuse nun dos episodios máis graves da Guerra Fría trala longa guerra de liberación fronte ao imperio colonial francés en Asia.
  • En 1954 o exército francés foi derrotado e obrigado a abandonar o territorio vietnamita.
  • O país quedou dividido polo paralelo 17: o Sur (cunha república nacional apoiada con axuda militar dos EE.UU.) e o Norte (de réxime comunista). Tras numerosas mortes e fracasos bélicos, os EE.UU. acabaron retirándose e aceptaron a unificación.
  • En 1975 produciuse a reunificación definitiva de Vietnam baixo un goberno comunista.

A coexistencia pacífica

Co paso do tempo, as dúas grandes potencias procuraron fórmulas de entendemento. Promovida inicialmente no período de John F. Kennedy e Nikita Kruschev, procurouse a limitación do armamento estratéxico.

A URSS conseguira a súa primeira bomba atómica en 1949, e máis tarde outros países sumáronse á carreira nuclear (Francia, Reino Unido, China, Paquistán e a India). Ambas as potencias fixéronse conscientes da ameaza de destrución mutua asegurada.

A crise dos mísiles de Cuba (1962)

  • Puxo en serio perigo a coexistencia pacífica tralo establecemento en Cuba dun réxime prosoviético liderado por Fidel Castro.
  • En 1962, os soviéticos instalaron mísiles nucleares na illa con capacidade para acadar as principais cidades dos Estados Unidos.
  • O presidente Kennedy ordenou o bloqueo naval dos barcos que se dirixían a Cuba con material estratéxico. A tensión resolveuse cando Kruschev se comprometeu publicamente a retirar o armamento nuclear.
  • Trala crise estableceuse unha vía de comunicación directa entre o Kremlin e a Casa Branca (o chamado «teléfono vermello»), promovendo a distensión internacional e a sinatura de pactos bilaterais: o Tratado de Moscova (prohibición de explosións nucleares na atmosfera), o Tratado de Non Proliferación Nuclear (1968) para reducir o arsenal, e a celebración da Conferencia sobre a Seguridade e a Cooperación en Europa (CSCE).

Focos de tensión nos bloques

  • Bloque Occidental: Os Estados Unidos apoiaron diversas ditaduras militares, enfrontaron a crise da Revolución Islámica en Irán e interviñeron no conflito de Afganistán.
  • Bloque Oriental: Xurdiron disidencias e conflitos internos, tales como a vía independente de Iugoslavia, as tensións xeopolíticas entre a URSS e a China, a revolución de Hungría (1956) e a Primavera de Praga en Checoslovaquia (1968).

Descargar

PDF Word HTML

Preguntas frecuentes

Que foron o Plan Marshall e o CAME?

O Plan Marshall (1947) foi a axuda económica ofrecida polos Estados Unidos para reconstruír Europa e frear a influencia comunista. A Unión Soviética e os seus países aliados responderon fundando o CAME (Consello de Asistencia Mutua Económica).

Por que se construíu o Muro de Berlín en 1961?

Construíuse para frear o fluxo constante de cidadáns alemáns que fuxían desde a República Democrática Alemá cara ao sector occidental. Permaneceu en pé como símbolo da división mundial ata a súa caída en 1989.

Como se resolveu a Crise dos mísiles en Cuba de 1962?

Kennedy decretou o bloqueo naval dos barcos soviéticos con destino a Cuba, e finalmente Kruschev comprometeuse a retirar os mísiles. Isto impulsou unha vía de comunicación directa entre Washington e Moscova e acordos de limitación armamentística.

Ponte a prueba

Tarjetas de repaso

Pulsa una tarjeta para ver la respuesta.

Test

1. En que conferencias aliadas se decidiu a ocupación e división de Alemaña?
2. Cal foi o pacto militar creado polo bloque occidental en 1949?
3. Por que paralelo quedou dividida Corea tras a retirada dos exércitos en 1949?
4. En que ano caeu o Muro de Berlín?
5. Cal destes líderes promoveu a coexistencia pacífica xunto con Nikita Kruschev?

Preguntas generadas con IA a partir del documento: comprueba las respuestas con el texto.