Gaixotasun Infekziosoak eta Kutsakorrak: Oinarriak eta Faseak

Gaixotasun Kutsakorrak eta Infekziosoak

• Gaixotasun kutsakorra: kutsa daitekeen gaixotasuna da.
• Gaixotasun infekziosoa: mikroorganismo (birus, bakterio, onddo, protozoo…) patogenoek eragindako gaixotasunak dira. Ezaugarriak:
  • Agente etiologiko bat dago: mikroorganismoa.
  • Ostalaria inbaditzeko gaitasuna du, eta toxinak askatzen ditu.
  • Agente etiologikoari erantzun immunitarioa emango dion ostalaria dago.
• Gaixotasun infekzioso kutsakorra:
  • Infekzioa: agente infekziosoa ostalariaren barnean sartu eta ugaltzen den prozesua da.
  • Ostalaria beste ostalari baten bitartez edo ingurunearen bitartez infektatu daiteke.
  • Ostalariaren sistema immunea gainditu ondoren, agente infekziosoa ugaldu egiten da eta gaixotasun infekziosoa sortzen dio ostalariari.

Infekzioen Funtsezko Kontzeptuak

Infekzioei buruz hitz egitean, askotan agertzen diren kontzeptu garrantzitsu batzuk daude:

• Infektibitatea: infekzio-agenteak ostalariaren barruan sartu, biziraun eta ugaltzeko duen gaitasuna da.
• Patogenizitatea: infekzio-agente batek infektatzen duen populazioan gaixotasuna eragiteko daukan gaitasuna da.
• Gaitasun antigenikoa edo immunogenoa: infekzio-agente batek ostalariaren erantzun immunitarioa eragiteko daukan gaitasuna da.

Gaixotasunak Agertzeko Moduak (Epidemiologia)

• Noizbehinkako gaixotasuna: noizean behin agertzen diren gaixotasunak dira, eta ez dago erlaziorik denboraren eta tokiaren artean.
• Gaixotasun endemikoak: toki batean gaixotasun bat etenik gabe agertzen denean, gaixotasun endemiko baten aurrean gaudela esaten da.
  • Holoendemikoa: populazioaren % 75 baino gehiagori eragiten dio.
  • Hiperendemikoa: populazioaren % 50-75i eragiten dio.
  • Mesoendemikoa: populazioaren % 10-50i eragiten dio.
  • Hipoendemikoa: populazioaren % 10 baino gutxiagori eragiten dio.
• Gaixotasun epidemikoa: populazio batean gaixotasun bat ohikoa baino intzidentzia handiagoarekin azaltzen denean, epidemia baten aurrean gaudela esaten da.
• Gaixotasun pandemikoak: epidemia batek munduaren zati handi bat hartzen duenean, pandemia deitzen zaio. Normalean azkar zabaltzen dira eta larritasun handikoak izaten dira.

Kutsakorra vs. Infekziosoa: Alde Nagusiak

Gaixotasun infekziosoak: mikroorganismo batek ostalari batean sartu eta kalteren bat sortzen duenean gertatzen dira.

• Gaixotasuna ostalari batetik bestera pasatzen bada, gaixotasun infekzioso kutsakorra da.
• Gaixotasun infekzioso guztiak ez dira kutsakorrak. Adibidez, histoplasmosia esporen bidez kutsatu daiteke, baina ezin da ostalari batetik bestera transmititu; beraz, gaixotasun infekzioso ez-kutsakorra da.

Gaixotasun kutsakorren intzidentzia gutxitu egin da faktore hauen ondorioz:

• Nutrizio-egoeraren hobekuntzagatik.
• Bizi-baldintzen hobekuntzarengatik.
• Txertoengatik.
• Antimikrobianoengatik.

Zer Da Infekzioa eta Kolonizazioa?

Infekzioa eta Haren Ezaugarriak

Mikroorganismo patogeno batek (hala nola bakterioek, onddoek, birusek, protozooek eta abarrek) ostalaria inbaditzen duenean gertatzen da.

• Hantura-prozesu bat gertatzen da.
• Tokikoak edo sistemikoak izan daitezke.
• Mikroorganismo infekzioso horiek antigeno deritzenak daramatzate: gizabanakoarengan immunitate-erantzuna eragiteko gai diren proteinak.

Kolonizazioa eta Eramaile Egoera

Kolonizazioa: mikroorganismo bat ostalari batean gaixotasuna eragin gabe finkatu eta ugaltzeko prozesua da. Potentzialki, etorkizunean garatu egin daiteke.

Honekin lotuta dago eramailearen figura.

Gaixotasun Infekziosoen Aldiak

(Grafikoa)

• Inkubazio-fasea (subklinikoa): mikroorganismoa sartzen denetik sintomak agertzen diren arteko epea da. Fase honen ezaugarri handiena da oro har ezin dela transmititu; baina, azkenengo zatian bai, transmititzeko arrisku handiagoa dago, sintomarik ez dagoelako.
• Fase klinikoa: sintomak agertzen dira eta gaixotasuna transmititu daiteke. Bi azpifasetan bereizten da:
  1. Prodromikoa: lehenengo sintoma inespezifikoak agertzen dira (adibidez: buruko mina, sukarra...).
  2. Kliniko espezifikoa: gaixotasun horren sintoma espezifikoak agertzen dira; honi esker diagnostikoa egin daiteke.

Gaixotasunaren Bilakaera eta Emaitzak

Mikroorganismoaren eta erantzun immunearen arabera, hurrengo egoerak ager daitezke:

• Sendatzea.
• Ondorio ezgaitzaileak (adibidez: poliomielitisa, meningitisa...).
• Heriotza.
• Gaixotasun kronikoa (adibidez: GIB/HIESa).

Kochen Postulatuak

1. Lehenengo postulatua: Mikroorganismo patogeno susmagarriak animalia gaixoetako kasu guztietan agertu behar du, eta osasuntsuetan, berriz, ez.
   • Materiala: mikroskopia eta tindagaiak.
   • Prozedura: fase honetan ehun eta odolaren behaketa mikroskopikoa egiten da.
2. Bigarren postulatua: Mikroorganismo susmagarria kultibo puruan landatu behar da.
   • Materiala: kultibo-laborategia.
   • Prozedura: fase honetan animalia gaixoaren edo osasuntsuaren laginekin ingurune solidoan ereiten da.
3. Hirugarren postulatua: Mikroorganismo isolatuaren kultibo puruko zelulek gaixotasuna eragin behar diete animalia osasuntsuei.
   • Materiala: esperimentaziorako animaliak.
   • Prozedura: fase honetan odola edo ehun-lagina erauztea eta mikroskopio bidez behatzea dagokio.
4. Laugarren postulatua: Mikroorganismoak berriz isolatua izan behar du esperimentuko animaliatik, eta jatorrizkoarekiko berdina (identikoa) izan behar du.
   • Materiala: isolamendu berria laborategian.
   • Prozedura: fase honetan animalia gaixoaren laborategiko kultiboa egiten da; patogeno susmagarriaren kultibo puruak hasieran isolatutako mikroorganismo bera izan behar du.