Gabriel Aresti eta Amaia Lasa: euskal olerkigintza, testuingurua eta ezaugarriak

GABRIEL ARESTI

Testuingurua

Gerra bukatu eta gero, E.H. egoera latza ezagutu zuen: alde batetik pobrezia, eta bestetik, Francoren diktadurak ezarritako zapalkuntzak. Demokraziarik ez zegoenez, herriak ezin zituen bere sentimendu politikoak adierazi, eta idazleen ez zuten askatasunik. Baina hala ere, poetak saiatu ziren sinboloak eta zeharkako bideak erabiliz, injustizia eta askatasun-beharra aldarrikatzen. Horrela, poesia, tresna bat bihurtu zen. Arestiren ustez, olerkigintza herriaren kontzientzia pizteko arma baliagarri da, mailu bat.

Olerkigintza

Arestik olerkigintza, gizartearen zenbait injustizia salatzeko erabiltzen zuen eta justiziaren eta jendearen oinarrizko eskubideen defentsarako-

Publiko zabala lortu nahian, hizkera sinplera jo zuen, alde batera utziz adierazpen landuegiak edo bihurriegiak.

Forma aldetik, gerraurreko egitura finkoak eta tradizionalak baztertzen dira, eta ez dira lehenengo lege zorrotzak errespetatzen, errima eta metrikari dagokionez.

Ekarpenak

XX.mendeko euskal literaturaren berritzaile nagusienetarikoa izan zen, formaren zein edukien aldetik. Poesia soziala abiarazi zuen Euskal Herrian.

Itzultzaile bikaina izan zen, literatura unibertsaleko hainbat lan euskerara itzuli zituemn.

1957an Euskaltzaindiako langile izan zen, eta Euskara Batuaren gurasoen artean koka dezakegu. Eragin handia izan du poeta gazteengan.

" Nire Aitaren Etxea Defendituko dut" da Arestiren poemarik ezagunena, bertan, euskaraz eta euskal kulturaz hitz egiten du.

"Harri eta Herri" liburua argitartu zen lehen aldiz 1964.urtean. Ziur aski, hizkuntza gehienetara itzuli den euskal liburu poema da".

AMAIA LASA

ibilbide literarioa

Hainbat olerki liburu argitaratu ditu:

- 1971.ean "Poema bilduma" liburua argitaratu zuen, bere nebarekin batera

-1977.an, "HItz Nahastuak" argitaratu zuen.

-1979.an, "Nere Paradisuetan", poesien liburua

Narrazio laburrak eta ipuiank ere jorratu ditu:

-1988an, Malintxearen gerizpean (Pamiela), narrazioen eta poemen arteko nahasketa.

200.an "Geroaren aurpegia" obra editatu zuen UPV-ak, euskaraz eta gazteleraz.

2010.ean, Maiatz argitaletxea, bere "Itsasoko izakia" liburua argitaratu zuen.

GAIAK

Nitasuna: bere poema sorta barne pentsakizunaren eta sentimenduaren agerpena da: kexkarena, bakartasunarena, askatasun nahia, mundu berri baten oihukatzea... Egoera pertsonalaren agerbide.

Isildutako emakumeak: Kontuan hartuta garai horretara erte poesia gizona kontua zela, gure idazleak, horren aurrean emetasuna goraipatu eta emakumeen askatasuna eta eskubieen alde borrokatu du.

Gizartean integratutako zailtasun/itxaropena: Amaia Lasak bizi duen mundua eta nahi lukeena ez datoz bat, emetasuna bizitzeko era ez da harmonikoa, zalantzaz eta kezkaz, bakartasunez eta minez osaturik dago. Hori horrela, protesta eta mundu berri baten ohiukatzearekin baetra; orain arte mutillen lurralde izandako poesiatik ihes egiteko nahia, hain zuzen ere.

Eguneroko bizimodua: gai hau lantzen du emakumeen ikuspegitik batez ere.

EZAUGARRIAK

Errepikapena eta paralelismoa: Amaia Lasak egitura sinpleak eta hizkera arrunta erabili zuen, betiere estilo poetikoa agerian utziz. Noizbait paralelismoak agintzen du poesiak, eta irudi literario hori lortzen du errepikapenaren bidez, beraz, egitura sinple eta errepikakorrak erabiltzeko joera nabaria da, erritmoa sortuz.

Liburu honetan hitz joko eta kontrajarpenekin batera, alegoriak ere badu tokia. Amaiak kaio eta usoaren irudiak eta erabiltzen ditu gizadiaren agerpena balira bezala.

Egitura askea: 1970.hamarkadan erabiltzen ziren espresamoldeak ageri dira bere lanetan: neurri librea erabiltzeko eta poema laburrak idazteko joera.

Metaforak: hitz jokoak eta alegoriak badute tokia bere lanetan.