Funcións sociais, conflito e diglosia da lingua galega

1. Funcións sociais da lingua

A función básica da lingua é a de servir de medio de comunicación entre os membros dunha comunidade, concretándose nos distintos ámbitos da vida:

• Función de identidade: vehículo e articulación do pensamento.
• Función familiar: medio de relación do núcleo familiar.
• Función laboral: mundo do traballo.
• Función local: persoas do mesmo contorno social ou xeográfico.
• Función institucional: medio de comunicación entre os individuos e as instancias políticas, administrativas e xudiciais.
• Función cultural: medio de expresión das artes e das ciencias.
• Función internacional: relación co resto do mundo.

Canantas máis funcións cumpra, maior prestixio terá; canantas menos poida desempeñar, poderá desaparecer.

Conflito e diglosia

Conflito lingüístico: rivalidade que se dá entre dúas linguas que compiten polos mesmos usos e funcións nun determinado territorio, en territorios de linguas en contacto.

Bilingüismo social: dúas linguas que se falan nun territorio en igualdade absoluta, aínda que isto acaba derivando nunha diglosia: unha lingua para o uso familiar e outra para situacións máis relevantes.

Prexuízos lingüísticos

• O galego é unha lingua pobre.
• O galego é unha lingua de aldeáns.
• O galego é unha lingua de vellos.
• Non ten utilidade fóra de Galicia.
• Non serve para o progreso.
• É un idioma imposto.
• É un idioma inventado.
• Os galegofalantes son ignorantes e de miras pechadas.
• Os galegofalantes pertencen a grupos políticos extremistas.
• Falar galego non é moderno.

2. Historia da normativización

2.1. Galego popularizante (1810-1880)

Desenvólvese co Rexurdimento. Os escritores, con escasa cultura gramatical e descoñecendo a literatura medieval, usan como base o galego oral.

2.2. Galego enxebrizante (1880-1936)

Créase unha conciencia estandarizadora que cobra máis corpo coa aparición das Irmandades da Fala (1916) e o traballo do Seminario de Estudos Galegos (1923). Búscase a diferenciación do catalán e aproxímase ao portugués.

2.3. Galego protoestándar (1936-1980)

Vai crecendo a preocupación por crear un estándar lingüístico único e coherente para a normalización do galego. Esta etapa caracterízase pola simplificación ortográfica e o predominio da tendencia purista fronte ao fluxo foráneo.

2.4. Galego estándar (1980-actualidade)

Coa súa oficialización, o galego pasa a ser obxecto de estudo científico por persoas e institucións. Como obxectivo, crear unha norma supradialectal, fiel á lingua oral, coherente coa historia e coa actualidade e harmónica coas linguas do contorno.

Dúas opcións normativizadoras

• Liña isolacionista: tiña como referencia o castelán por primar aspectos prácticos, de urxencia e uniformización, que resultasen pouco problemáticos para a poboación.
• Liña lusista: pretendía devolver o galego ao seu tronco lingüístico histórico, tendo como referente culto o portugués.

Posteriormente apareceu unha terceira liña, chamada de mínimos, que pretendía achegar as dúas posturas.

En 1982 a Xunta de Galicia sancionou como oficial a primeira das opcións a través das Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego.

3. Interferencias e desviacións da lingua

A presenza de dúas linguas no mesmo territorio produce entre elas interferencias lingüísticas. Na relación galego-castelán atopamos o castrapo e o agalegado.

Desviacións da norma estándar

• Vulgarismos: realizacións pouco coidadosas que afectan ao vocalismo e ao consonantismo.
• Dialectalismos: usos lingüísticos propios de cada zona xeográfica que son aceptados na oralidade pero non na escrita.
• Hipergaleguismos: vocábulos creados artificialmente sobre palabras galegas para evitar a súa coincidencia con palabras castelás.
• Arcaísmos: palabras que existiron antigamente e se recuperan de forma artificial e innecesaria.
• Estranxeirismos: son positivos cando se utilizan para denominar algo que non ten nome no noso idioma, e negativos cando se utilizan substituíndo unha palabra do propio idioma.

En xeral, as influencias da lingua A sobre a B considéranse positivas; ao contrario, considéranse negativas.