Frankismoa Hego Euskal Herrian: Ekonomia, Politika eta Oposizioa

Frankismoa Hego Euskal Herrian

Ekonomia: Autarkiatik Desarrollismora

1937an Kontzertu Ekonomikoak baliogabetu ziren. Ekonomia autarkikoa ezarri zen, mugak itxiz eta lehengaiak murriztuz. Bizkaian eta Gipuzkoan industriak estatuko batez bestekoa gainditu zuen arren, oinarrizko produktuen eskasia, miseria, gosea, errazionamendua eta bizi-kostuaren igoera izan ziren nagusi.

Politika Nazionala eta Euskal Gizartea

• Administrazioa: Administrazioaren garbiketa eta funtzionario sare berria.
• Goi-burgesia: Frankismoak euskal burgesia berreskuratu zuen, erregimenarekiko jarrera pragmatiko eta leialarekin.
• Erdiko burgesia: Ekonomia garapenak erregimenarekiko bezerokeria politikoa sortu zuen.
• Baserritarrak: Erregimeneko katolizismoarekin identifikatu ziren (karlisten eremuak).
• Euskal Eliza: Apaizgo abertzalearen aurkako errepresioa eta biztanleak berkristautzeko ahalegina.

Oposizioaren Bilakaera

Gerra Zibilaren amaieran, Eusko Jaurlaritza erbesteratu zen. EAS (Euskadiko Alderdi Sozialista) eta beste talde batzuk diktadura frankistaren aurka aritu ziren, errepresio gogorra jasanez (fusilamenduak, kartzela). Gerra Hotzaren testuinguruan, oposizioa koordinatzen saiatu ziren, baina 1950eko hamarkadan erregimena nazioartean onartua izan zen (Vatikanoko Konkordatua, AEBekiko hitzarmena, NBE).

Frankismoaren Bigarren Etapa: Desarrollismoa (1960-1975)

Marshall Planaren ondoren, autarkia aldia amaitu zen. Industria modernoagoa, kapitalaren pilaketa eta produkzioaren igoera gertatu ziren. Sektore nagusiak: siderometalurgia, kimika, ontzigintza eta automobilgintza. Inmigrazioa masiboa izan zen (Gaztela, Andaluzia, Galizia, Extremadura), eta hirigintza antolatu gabea izan zen.

Oposizioaren Berpiztea

Sozialismoa eta Langile Mugimendua

PSOE eta UGTren berrantolaketa gertatu zen, Felipe Gonzalez eta Nicolas Redondoren eskutik.

ETAren Sorrera eta Bilakaera

Euskara eta euskal identitatea berreskuratzeko helburuarekin sortua. Ideologia marxista eta indarkeria erabili zituen. 1970eko Burgosko Prozesuak nazioarteko oihartzun handia izan zuen. 1973an, ETAk Carrero Blanco almirantea hil zuen.

Eliza Abertzalearen Jarrera

Vatikano II. Kontzilioaren ondoren, eliza polarizatu egin zen. 1974an, Antonio Añoveros gotzainak euskal nortasuna eta euskara defendatu zituen, Francoren erregimenarekin krisi larria sortuz.