Farmakologiaren Oinarriak: RAM, LADME eta Sailkapena

RAM eta Intoxikazioak

RAM (Sendagaien Erreakzio Kaltegarriak)

RAM (Sendagaien kontrako erreakzioak) sendagai bat behar bezala emanda ere ager daitezkeen erreakzio kaltegarriak dira.

Arrazoi nagusiak:

• Pazienteen arteko desberdintasun biologikoak.
• Sendagaiekin lotutako faktoreak.
• Farmakoen arteko interakzioak.

Intoxikazioak

Substantzia toxiko batek organismoan sortzen dituen kalte edo alterazioak dira.

Toxikologia

Substantzia kimikoek organismoan duten toxikotasuna aztertzen duen zientzia da.

Sailkapena

1. Organismoan sartzeko bidea:
   • Digestio-aparatua (ahoratzea).
   • Arnas aparatua (inhalazioa).
   • Azala.
   • Bide parenterala (arriskutsuena).
2. Azkartasuna eta eboluzioa:
   • Gainakutua: minutu edo ordu gutxitan.
   • Akutua: egun gutxitan.
   • Azpiakutua: egun edo aste batzuetan.
   • Kronikoa: dosi txikiak pilatzen direnean.
3. Etiologia (arazoaren jatorria):
   • Ustekabeko intoxikazioa.
   • Borondatezko intoxikazioa (dopinak, drogak…).
   • Nahita eragindako intoxikazioa.

Farmakodinamika

Farmakoek organismoan duten efektua eta ekintza-mekanismoa aztertzen duen farmakologiaren adarra da.

Ekintza-mekanismoa

Farmako batek organismoaren funtzio organiko bat nola aldatzen duen azaltzen du.

• Ekintza espezifikoko farmakoak: Hartzaile edo diana farmakologiko zehatzekin elkarreragiten dute.
• Ekintza ez-espezifikoko farmakoak: Ez dute hartzaile zehatzik erabiltzen.

Errezeptoreak

Farmakoarekin lotzen diren proteina motako egiturak dira. Bi mota nagusi daude:

• Mintzako errezeptoreak.
• Zelula barneko errezeptoreak.

Efektu Farmakologikoa

Farmakoaren ondorioz organismoan gertatzen den aldaketa fisiologikoa da.

• Efektu terapeutikoa: Tratamenduarekin lortu nahi den efektua.
• Nahi ez diren ondorioak:
  • Alboko efektua: Ekintza farmakologikoaren ondorio zuzena, baina bilatzen ez dena.
  • Bigarren mailako efektua: Ekintzaren zeharkako ondorioa, beste prozesu fisiologikoen ondoriozkoa.
  • Idiosinkrasia: Erreakzio anormala edo ezohikoa, normalean faktore genetikoengatik.
  • Erreakzio alergikoa: Sistema immunologikoaren erantzuna (antigeno gisa jokatzean).
  • Mendekotasuna: Kontsumitzeko premia konpultsiboa eta uzteko zailtasuna.

Farmakozinetika eta LADME Prozesua

Farmakologiaren adar honek farmako batek organismoan egiten duen ibilbidea aztertzen du, ematen denetik guztiz kanporatu arte.

LADME prozesuen multzoari esker, farmakoaren bioerabilgarritasuna eta ekintza-lekura iristen den kantitatea ezagutu daiteke:

• L – Askatzea (Liberación): Printzipio aktiboa forma farmazeutikotik (printzipio aktiboa + eszipientea) askatzen den prozesua.
• A – Xurgatzea (Absorción): Farmakoa odol-zirkulaziora iristen da mintz biologikoak zeharkatuz (normalean difusio sinplez). Traktu gastrointestinalean xurgatzen dira ahozkoak. Faktoreak: bidea, kontzentrazioa, forma eta solubilitatea.
• D – Hedapena (Distribución): Odoleko printzipio aktiboa organoetara garraiatzen da. Bi modu: libreki (aktiboa) edo proteinei lotuta (inaktiboa).
• M – Metabolismoa (Biotransformazioa): Erreakzio biokimikoen bidez metabolitoak (aktiboak edo inaktiboak) sortzen dira. Gehienbat gibelean gertatzen da.
• E – Iraizketa (Excreción): Hondarrak kanporatzea. Bide nagusiak: gernua eta gorotzak. Beste batzuk: izerdia edo arnasa.

Farmakoen Sailkapena

Farmakoa: Organismoarekin elkarreragiten duen substantzia kimikoa (diagnostiko, tratamendu edo prebentziorako).

Sendagaiak (Medikamentuak): Farmakoa duten produktuak dira, gaixotasunak tratatzeko edo prebenitzeko prestatuak.

ATC Sailkapena

Sendagaiak sailkatzeko sistema unibertsala da, organoen eta ekintza terapeutikoaren arabera:

1. Anatomikoa (zein organotan jarduten duen).
2. Azpitalde terapeutikoa.
3. Azpitalde farmakologikoa.
4. Azpitalde kimikoa.
5. Printzipio aktiboa.

Farmako Talde Nagusiak

• Antibiotikoak eta antiinfekziosoak: Infekzioak tratatzeko.
• Antikoagulatzaileak: Odolaren koagulazioa murrizteko.
• Analgesikoak: Mina arintzeko.
• Antipiretikoak: Sukarra jaisteko.
• Antiinflamatorioak: Hantura murrizteko.
• Sedanteak eta hipnotikoak: Erlaxazioa eta loa eragiteko.
• Diuretikoak: Gernuaren iraizketa handitzeko.