Euskarazko perpaus sintaxia: kausazko, kontzesio, moduzko, helburuzko eta ondorio-perpausak

Resumen

Dokumentu honek euskarazko lexiko-ereduak eta perpaus sintaxia aztertzen ditu, Gramatika Azterketaren (GRA) 273. orrialdeko perpaus osagarrien sailkapenarekin lotuta. Perpaus kausazkoak, kontzesiozkoak, moduzkoak, helburuzkoak eta ondorio-perpausak zer diren eta nola osatzen diren ikasiko da, adibideekin eta aditz jokatu zein jokatugabeen erabilerarekin.

Puntos clave

Kausazko perpausek arrazoia adierazten dute, eta aditz jokatuekin (-(e)lako, -(e)nez gero, -(e)la-eta) edo jokatugabeekin (-t(z)eagatik) osa daitezke.
Kontzesio-perpausek aurkakotasuna adierazten dute: -(e)n arren, nahiz eta, -ta/-da ere, -agatik.
Moduzko perpausek moduari buruzko informazioa ematen dute, adibidez -(e)n antzera/eran/moduan edo -(e)z.
Helburuzko perpausek asmoa adierazten dute, eta -(e)n, -t(z)era, -t(z)eko eta -t(z)eagatik bezalako formak erabiltzen dituzte.
Ondorio-perpausek ondorioa adierazten dute, hain/halako/hainbeste...non/ezen... bait- egituren bidez.
Lexiko-ereduek esapide eta adierazpen idiomatikoak biltzen dituzte, adibidez 'frankotan egon' → 'askotan egon'.

Ponte a prueba

Lexikoaren Ereduak

Frankotan egon → askotan egon
Hautsak harrotu → aztoramendua eragin
Misoginia gordina → emakumeenganako ezinkusi gogorra
Erruz jaso → asko jaso
Horren karietara → hori dela eta
Prezatu izan → estimatu izan
Talaiatik beheituta → goitik jaitsita
Lanbro artea → zailtasuna
Erroak erabaki → oinarriak moztu

Gramatika Azterketa (GRA)

273. orrialdea: Perpaus osagarriak

Adierazpen-perpaus osagarriak
Perpaus osagarri izenlagunak
Aginte perpaus osagarriak
Galde perpaus osagarriak edo zehar galderak

Perpausak

Kausazko perpausak

Aditz jokatuekin
- -(e)lako: Onena delako erosi dut.
- -eta: Errepikatu, mesedez, gaizki entzun dut-eta.
- (zeren/zeren eta…) bait-: Ezin naiz joan, (zeren) ez baitut dirurik.
- -(e)nez/-(e)nez gero: Zuk esanez gero, joango naiz.
- -(e)la-eta: Auto-istripua dela-eta berandu iritsi gara.
- -(e)la bide/kausa/medio: Klima-aldaketa dela medio, tenperatura igo egin da.
Aditz jokatugabeekin
- -t(z)eagatik/t(z)earren: Lehenago ez erosteagatik, orain txartelik gabe geratu zara.

Kontzesio-perpausak

Aditz jokatuekin
- -(e)n arren: Lagunak diren arren, beti dabiltza errietan.
- nahiz eta…-(e)n: Nahiz eta lagunak diren, beti dabiltza errietan.
- ba-...ere: Lagunak badira era, beti dabiltza errietan.
Aditz jokatugabeekin
- arren: Lagunak izan arren, beti dabiltza errietan.
- nahiz eta: Nahiz eta lagunak izan, beti dabiltza errietan.
- -ta/-da ere // -(r)ik ere: Lagunak izanda ere, beti dabiltza errietan.
- -agatik: Lagunak izanagatik, beti dabiltza errietan.

Moduzko perpausak

Aditz jokatuekin
- -(e)la(rik): Zer esan dakidala nago.
- -(e)n modukoa(k) / bezalakoa(k): Nahi dugun bezalakoa modukoa egingo dugu.
- -(e)n antzera/eran/gisan/moduan/bezala: Nahi duen eran egingo du.
Aditz jokatugabeekin
- -(e)z: Eroriz ikasten dugu oinez.
- -ta/-rik: Dirua aurrezturik/aurreztuta erosi ahal izan dut bizikleta berria.
- -tako/-riko eran/gisan/moduan: Esandako eran/moduan/gisan prestatuko dugu arroza.
- ø bezala: Esan bezala, ez naiz joango.

Helburuzko perpausak

Aditz jokatuekin
- -(e)n: Zertarako? → Zuk ikus ditzazun ekarri ditut argazkiak.
Aditz jokatugabeekin
- -t(z)era: Elizara joan ziren guraso haureginberriak seme txikia bataiatzera.
- -t(z)eko: Musean jokatzeko, trebea izan beharra dago.
- -t(z)eko asmotan / -t(z)ekotan: Erosteko asmotan / erostekotan izan zen.
- -t(z)eagatik / t(z)earren: Hitzaren esanahia jakiteagatik, hiztegira jo zuen.

Ondorio-perpausak

Hain…non/ezen… bait- /-(e)n: Hain berandu zen, ezen filma hasita baitzegoen.
Halako…non/ezen… bait-/-(e)n: Halako osasuna du agureak, non ehun urte biziko baita.
Hainbeste…non/ezen… bait-/-(e)n: Hainbeste jende etorri da, ezen ez garen gelan sartzen

Preguntas frecuentes

Zer dira kausazko perpausak?

Kausazko perpausak ekintza baten arrazoia edo zergatia adierazten dutenak dira. Adibidez, 'Onena delako erosi dut' perpausean erosketaren arrazoia 'onena delako' da.

Zein da kontzesio-perpausen funtzioa?

Kontzesio-perpausek aurkako egoera bat aurkezten dute, baina ondorioa ez dena espero zitekeen bezalakoa ez dela adierazten dute. Adibidez, 'Lagunak diren arren, beti dabiltza errietan' esaldian.

Zer adierazten dute helburuzko perpausek?

Helburuzko perpausek ekintzaren helburua edo asmoa adierazten dute. Adibidez, 'Elizara joan ziren seme txikia bataiatzera' esaldian helburua bataiatzea da.