Euskara Gramatika eta Biologia Azterketa

1. Baldintza-Aditzak (Kondizionala)

• Osatuko balitz / afalduko nuke
• Izan bazina / egingo genukeen
• Egingo balute / egongo lirateke
• Joango banintzaio / eskertuko luke
• Izan balitz / igaroko genukeen
• Harrapatu balu / beharko ginatekeen
• Lagunduko baligute / izango lukete
• Izan balitz / ez nintzatekeen
• Emmango bazenizkie / ez lizukete
• Irabaziko balute / geratuko lirateke

2. Aditzak (Oraina eta Etorkizuna)

• Joango naiz
• Joaten gara
• Egoaten naiz
• Etorriko (da/naiz)
• Daramazu

3. Aditz Jokatuak (Infinitiboa eta Perpausak)

• Ibiltzen
• Diozu erretzeari
• Erostea
• Ikustera
• Gordetzen

4. 'Elkar' Erlatiboa

• Aitorrek elkar (elkarri)
• Elkarren (elkarren artean)
• Kutxak elkarrekin
• Ez diote elkarri (elkarri lagundu)
• Dugu elkarrekiko (elkarrekiko harremana)
• Ametitzean elkarrengana
• Zuenez elkarrengana hurbildu
• Elkarrekiko (elkarrekiko dependentzia)
• Elkar (elkarrizketa)

5. Ezezkoak eta Indartzaileak

• Nik ere datorren astean egingo dut.
• Denek egin dezakete, neuk ere bai.
• Hurrengo bidegurutzean ere seinale bat dago.
• Ez naiz kontzertura joango, ezta nire lagunak ere.
• Ezta pentsatu ere ez!

6. Hipotetikoa: Dirua eta Bidaia

Loteria irabaziko balu, mundu osoan zehar bidaiatuko luke. Asko gustatzen zait bidaiatzea, eta Parisera, Berlinera edo Greziara joango nintzateke, baita Estatu Batuetara ere. Geratzen den diruarekin, Ogasunak asko erosten baitu, oporretako etxe bat erosiko luke hondartzaren ondoan. Etxea handia balitz, lagun guztiak gonbidatuko nituzke eta jai handi bat prestatuko genituzke. Seguru asko, zerbait erosiko nioke nire familiari, haiek nahi zutena; auto berri bat bezala, etxea birmodelatzea… Diru pixka bat sobratuko balitz, banku batean gordeko luke, aurrerago karrera edo ikasketak ordaintzeko.

Bioelementuak eta Molekulak

Bioelementuak

Bioelementuak: Izaki bizidun guztiak elementu kimikoz osatuta daude. Bizidunetan ugarienak: C, O, H, N, P, S. Bigarren mailakoak: Ca, Na, K, Mg, Cl, I.

Disolbatzailearen Rola

Disolbatzea: Kontrako karga duten partikulen arteko erakarpena txikiagotzen du, eta mantenugai sustantziak garraiatzeko onak dira.

Gatz Mineralak

Gatz mineralak: Disolbatuta edo disolbatu gabe (solido) aurki daitezke. Disolbatutako gatz molekula disoziatuek ioiak eratzen dituzte (adibidez, Na+, Cl-). Ioai horiek organismoaren gazitasun-maila konstante mantentzen dute, nerbio bulkaden transmisioan eta muskulu uzkurduran parte hartzen dute.

Fosfolipidoak eta Proteinak

• Fosfolipidoak: Zelula-mintzen osagai, behazunen osagai eta entzima aktibatzaileak.
• Proteinak: Lotura peptidikoz lotutako monomero batzuen kate linealez eratuta daude. Monomero horiei aminoazido deritze, eta amino talde bati lotutako C batek, karboxilo talde 1, H batek eta R erradikal 1 osatzen dute.

Ziklo Zelularrak: Mitosia eta Meiosia

Mitosiaren Esanahi Biologikoa

• Zelulabakarretan ugaltzeko erabiltzen da (asexuala).
• Zelulanintzetan hazteko eta zelulak ordezkatzeko.
• Zelula somatikoetan gertatzen da.
• Informazio genetiko berdina kopiatzen da (aldakortasun genetikorik ez).

Meiosiaren Esanahi Biologikoa

• Sexu bidezko ugalketarako: Zelula diploide batetik 4 zelula haploide sortu.
• Gametoak sortzeko sexu-zeluletan: Gametoak haploideak izan behar dira, elkartzerakoan zigoto diploide bat sortzeko, berriro.
• 4 zelula alabek duten informazio genetikoa ezberdina da zelula amarenarekin, gainkruzkaketaren ondorioz, aldakortasuna sortuz.