Euskara gramatika: aditz-adizkiak, esaerak, ahalera eta deklinabidea ariketak

1. Aditz-akatsak identifikatu eta zuzendu

Identifikatu akatsak esaldi hauetan eta idatzi adizkiak zuzenduta:

• Guk ez genizkiogun (genizkion) herenegun Juneri liburuak ekarri.
• Ni hari joan nionean (nintzaion), haserretu egin zen.
• Ezagutuko banizu (bazintut), agur egingo nizuke.
• Azterketa egiten ariko baginake (bagina), esango al zenizkidan (zenizkidake) erantzunak?
• Langabezian egongo ez bazen (balitz), gusturago sentituko litzateke bere buruarekin.
• Zer esango zenion (zenioke), hori esango bazizun (balizu)?
• Berriz ere halakorik entzungo banuen (banu), oso pozik geratuko nintzake (nintzateke).
• Lagundu bazenigu, garaiz bukatuko genuken (genukeen).
• Bezeroak artatzeko langile gehiago egon izan baziren (balira), ez genukeen hainbeste denbora itxaron beharko.
• Loteria tokatuko balitzaie, Parisa joango ziren (lirateke).

2. Esaera Zaharrak eta Esapideak Azaldu

Azaldu ondorengo esapideak edo esaera zaharrak ahalik eta ondoen:

Gogoko tokian aldaparik ez!

Esanahia: Gustuko duzun edo maite duzun tokian edo jardueran, zailtasunak ez zaizkizu hainbeste kostatzen. Tokia edo ekintza gustuko baduzu, ahalegina ez da neketsua iruditzen.

Adibidea: Mendira igotzea gogoko duen norbaiti ez zaio aldapa neketsu egingo.

Zahar hitz, zuhur hitz!

Esanahia: Adinekoen hitzak askotan jakinduriaz eta esperientziaz beteta daude. Zaharrak entzutea komeni da, bizi-esperientziak erakutsi dizkien gauzak kontatzen dizkigutelako.

Adibidea: Zaharren aholkuak baliagarriak izan ohi dira erabaki garrantzitsuak hartzeko.

Ez da beharra bezalako akuilurik!

Esanahia: Premiak edo beharrek pertsona mugiarazten dute eta ekintzara bultzatzen dute. Beharrak motibazio indartsua sortzen du.

Adibidea: Dirurik ez baduzu, lana bilatzea beharrezkoa egiten zaizu.

Ikasi du zaharrak irakatsita beharrak!

Esanahia: Bizitzako beharrek irakasten dute eta esperientzia ematen digute. Bizitzako zailtasunek eta premiek irakasten dute zaharren hitzekin batera.

Adibidea: Egoera gogorretan egon diren pertsonek, zaharren hitzak entzunda, askotan gehiago ikasten dute.

3. Ahalera Adizkiak: Beste Bi Aldiak

Aldatu esaldiok ahalerako beste bi aldietan:

• Horrela jarraituz gero, edozer gerta lekizuke. (gerta dakizuke / gerta zekizukeen)
• Merkataritza gune hartan edozer eros zenezaketen. (eros dezakezue / eros zenezakete)
• Nola azal diezazueket zein zaila den bizimodua? (azal niezazueke / azal niezazuekeen)
• Eraman al nazakezu etxera, mesedez? (eraman al nintzakezu / eraman al nintzakezun)
• Anaiari mesedea lasai eska diezaiokezu. (eska zeniezaioke / eska zeniezaiokeen)
• Gu haiei gabonetan joan genkizkieke haiek etxean egongo balira. (joan gakizkieke / joan genkizkiekeen)
• Zer eska niezaiekeen lagunei une lazgarri hartan, bizitzan hainbeste lagundu ostean? (eska diezaieket / eska niezaieke)

4. Esaldiak Berridatzi

Berridatzi ondoko esaldi hauek:

• Zuzendariak astebeteko epea eman zien ikasleei egia aitor dezaten.
• Denbora gehiegi triste eramateak kezkatu gintuen gu.
• Ez dizut barkatuko, egin didazuna azaldu ezean.
• Urtezahar gaua familiarteko izanagatik, erizaina naiz, eta ospitalera joan beharrez.
• Ez dugu nahi jendeak oporretan egindako guztia konta diezagun; azkenean kokoteraino amaitzen dugu.
• Gurasoek zu denbora galtzen ikusiko bazintuzte, errieta egingo zintuzketete.
• Artean lau urte besterik ez neuzkala, hasi nintzen balleta dantzatzen.
• Begiak piztu zitzaizkien; bihurrikeriaren bat bururatu bazitzaien.
• Nola pentsa lehenengo saioan bost metro salduko zenituzkeela!
• Badago jendeak pentsatzen duena HIES gaixotasuna muxua emanda kutsa daitekeela.
• Atzo Peiok irakurri zuen poesiak, nahiz eta Kirmenenak ez izan, estiloan antz handia zuten.

5. Aditz Korapiloak Osatu

Osatu esaldiok adizki zuzenak erabiliz eta aditz korapiloak jarraituz:

• Gu joan gaitezke; beraz, zeuek ere joan zaitezkete.
• Nik zu ikastetxean ikusiko bazintut; zuk ere ikusiko nindukezu.
• Ni gaur hurbildu natzaio Kepari lehen aldiz.
• Imanolek Kepari oparia emango balio; Kepak hartuko al luke?
• Atzo goizean nik kalean ikusi zintuztedan zuek koadrilarekin.
• Bizkorrago joateko eta etxe ondoan geldi gaitezen agindu digu Koldok.
• Atzo zuk niri azaldu zenizkidan arrazoiak benetakoak direla uste dut.
• Zuek amona behar bezala zain dezazuen utzi zaituzte aitak etxean.
• Lagunek niri gutunen bat bidaliko balidate; zuk haiei beste bat bidaliko al zeniekete?
• Atzo goizean pozik etorri zintzaizkiguten zuek guri horren berri ematera.
• Zuk gu lagun gaitzakezu eta haiek ere lagun gaitzakete arazo barik.
• Gu iaz arreta handiz lotu gintzaizkion ingelesa ikasteari.
• Lehengusuek (gu) baztertu izan bagintuzte; zuk onartuko al zenukeen?

6. Subjuntiboa: Aditz Jokatugabeak Jokatu

Jokatu aditz jokatugabeak subjuntiboa erabiliz:

• Zer egin behar dugu zuek gu kontuan hartzeko? Kontuan har gaitzazuen.
• Amaia berari joatea nahi du Jonek. Joan dakion.
• Ez dut nahi zuk niri horretaz berriro hitz egitea. Hitz diezadazun.
• Koadernoak hari emateko agindu zidan irakasleak. Eman niezazkiola.
• Azaldu dizuedana argi geratzea nahi dut. Gera dakizuen.
• Arantxa ahaleginak egiten ari zen nik zuzendariarekin ez hitz egiteko. Hitz egin ez nezan.
• Zu pozik egoteagatik, edozer egingo zuen Jonek. Egon zintezen.
• Mikelek ez aurkitzeko ezkutatu gara gela horretan. Aurkitu ez gaitzan.
• Irakasleak seme-alabek gehixeago irakurtzeko aholkatu dit. Irakur dezatela.

7. Deklinabide Atzizkiak Osatu

Osatu esaldiak deklinabide atzizki egokiak aukeratuz:

• Poltsikoan neramatzan txanpon guztiak lokatzetara (lokatz) erori zitzaizkidan.
• Hortxe dago eguzkitan (eguzki) etzanda, izerditan (izerdi) blai.
• Egia esan, ezin kexa naiteke afal ondoren izandako jarreraz (jarrera).
• Aldizkaria 10 eurotan (euro) erosi dut.
• Medikuarenera (Mediku) joateko lanean ordu bi libre eskatu beharko ditut.
• Unibertsitatera iristearekin (iritsi) batera bere janzkera aldatu zuen.
• Irakasleok haurrengan (haur) konfiantza osoa izaten dugu.
• Aitonak esan du ez duela eurorik (euro) gastatuko litxarreriatan (litxarreria).