Euskal Literatura XX. Mendean: Historia eta Idazleak

Historia XX. Mendean

Testuinguru historikoa:

XX. mendea. Mende gatazkatsua: Lehen Mundu Gerra 1914 eta Errusiako Iraultza Sobietarra.

Espainian, Alfonso XIII. erregea erregetzatik bota eta errepublika ezarri zen. Euskal Herrian, berriz, lehen lehendakaria, Jose Antonio Agirre, 1936an izendatu zuten, baina arinago.

1936ko Gerra Zibila eta 40 urteko diktadura. Zer dakar horrek? Euskal kulturari kaltea baino ez.

1939an Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen, 50 milioi hildako ekarriz. Bi blokeen arteko gerra, Grezia edo Errusia eta amerikarrak.

1990ean, behingoz, harresia bota egin zen.

2001eko irailaren 11n Dorre Bikiak bota zituzten, terrorismoa hemen sartuz.

Tartean, gizakia Ilargira joan zen, Errusia eta Estatu Batuen lehia zela eta. Estatu Batuak izan ziren lehenak Ilargira iristen.

5 Egitura Zahar

Argumentua (hutsala izango da, garrantzi gutxikoa). Garrantzitsua ez da gertatzen dena, baizik eta pentsamenduak, emozioak, ausnarketak... Ez zaio ordena kronologikoari emango. Barne bakarrizketa.

Pertsonaiak indarra galdu egiten dute tradizioan. Pertsona bakar bat isladatu beharren, osoa isladatu egiten dute.

Denbora: kontaketa kronologikoa, denboraren... eta garai hartako zinematografia.

Kontalariari dagokiona: Ikusle hutsa, ikusten duena bakarrik kontatzen, isladatu egiten ditu ikusleak.

Jorratzen diren gaiak, ordura arte tabu debekatuta zeuden gaiak debekatu egingo dituzte: sexua, drogak...

Idazleak

Jose Antonio Loidi – 1916 Errenterian - 1999 Iruñea

Lehen polizia eleberria

Hamabost egun Urgainean - Martin detektibea Egurmendi aberatsaren hilketa (3. pertsona, oro jakilea, hikan, elkarrizketa)

Jon Mirande - 1925 Paris

Haur besoetako – Heldu batek 11 urteko neskato (3. pertsona, ez oro jakilea) – Lolita (Vladimir Nabokov)

Txillardegi - 1929-2012 Donostia

Hizkuntzalari, kazetari, politikari

Leturiaren egunkari ezkutua (lehen egunkari modernoa) - ezkondu eta gero Parisera joan eta han Mirenen gutuna hiltzerakoan

Ramon Saizarbitoria – Donostia 1944

Idazle eta soziologoa

100 metro (4 hizkuntza) – ETA hil baino arinago…

Collage, Flashback

Anjel Lertxundi - 1948 (Orio)

Literatura irakaslea

Argizariaren egunak (metaliteratura egiten du, hiruki baten inguruan amodioa)

Narratzaile autodiegetikoa

Joxe Agustin – 1949 (Donostia)

Filosofia ikasi

Abuztuaren 15eko bazkalondoa (Donostiako Alde Zaharreko 16 urte, familia, bazkaria)

Bernardo Atxaga

Asteasu 1951 – Obaba zikloa (animalien presentzia, pentsamendu magikoak, bere txikitako herrian inspiratuta)

Edorta Jimenez

Mundaka – idazle oparoa

Speed Gaua

Joseba Sarrionandia

Kartzelatik ihes egin bafle batean

Moroak gara behelainoen artean? (kontextu sozio-politikoa – Afrikan gertatzen den kontrastea / post diktadura)

Harkaitz Cano

Lasarte-Orian (1975) – New Yorkera ikastera

Lubaki Banda sortu zuen (euskararen kontrako publikazio politikoak kritikatu)

Twist = 3 lagun guda batean eta 1 hil bere lagun baten salaketaren ondorioz